Tarih

Felsefe Tarihinde Bugün — 4 Eylül: modern uygarlığın iki eleştirmeni

4 Eylül 1926'da Ivan Illich doğdu, 4 Eylül 1965'te Albert Schweitzer öldü. Biri insan için kurulmuş kurumların insanı yönetmeye ne zaman başladığını sordu; öteki ahlaki topluluğun sınırını bütün canlılara açtı. İkisi de 'ilerleme' fikrine eleştirel mesafeden bakıyordu.

Dünya Felsefe Günü'nü dünyaya Türkiye önerdi — ve 19 Kasım'da yine kutlanacak

UNESCO'nun her kasım ayının üçüncü perşembesinde kutlanan Dünya Felsefe Günü'nün fikri Türkiye'den çıktı: öneri İoanna Kuçuradi'nin başkanlığındaki Türkiye Felsefe Kurumu'na ait. İlk kutlama 21 Kasım 2002'ydi. Bu yıl 19 Kasım'a denk geliyor — ve Türkiye'de yeterince bilinmiyor.

İoanna Kuçuradi

Felsefe Tarihinde Bugün — 3 Eylül: kralı hukuka bağlayan yargıç ve kralı deviren general

3 Eylül 1634'te Edward Coke, 3 Eylül 1658'de Oliver Cromwell öldü. Biri kralın hukukun altında olduğunu yazdı; öteki kralı idam etti ve yerine kalıcı bir düzen kuramadı. Aynı güne düşen iki ölüm, modern siyaset felsefesinin kurucu sorusunu iki uçtan tutuyor.

Pocock: siyasal düşünce tarihini fikirler değil, diller yapar

J. G. A. Pocock, siyasal düşünce tarihini yazmanın kuralını değiştirdi: Filozofların ne düşündüğünü değil, hangi dille düşünebildiklerini sordu. 'Siyasal diller' kavramı, bir metnin ne söyleyebileceğinin önceden sınırlanmış olduğunu gösteriyor — ve bugünün siyasal tartışmalarına da uygulanabiliyor.

Arda Denkel: nesne diye bir şey yok, özellik demetleri var

Türkiye'de analitik felsefenin öncüsü, Oxford'da Strawson'ın öğrencisiydi. Cambridge'den çıkan Object and Property, nesnelerin özellik demetlerinden ibaret olduğunu savunuyordu — ve David Armstrong'un yanıt yazdığı ilk Türk filozof oldu. Elli bir yaşında öldüğünde arkasında bir kütüphane bıraktı.

Augustinus'un iki yeni vaazı bulundu: cadı, ölü peygamber ve teodise

Würzburglu Latinist Christian Tornau, Polonya'daki bir manastır elyazmasında Augustinus'a ait iki bilinmeyen vaaz buldu. Konu, Endor Cadısı'nın ölü peygamberi çağırması — yani Tanrı'nın her şeye gücü yeter mi sorusu. Vaazlar bir yanıt vermiyor; cemaate düşünme payı bırakıyor.

Bir felsefecinin yas defteri: Olberding'in tavukları

Konfüçyüsçü etik üzerine çalışan Amy Olberding, Ozark dağlarındaki aile çiftliğini devraldığında yas üzerine soğukkanlı bir kitap yazmayı planlıyordu. Beceremedi. Ortaya çıkan metin, akademik felsefenin sessizce dayattığı sınıfsal maskeyi de konu ediyor — kitabın adı bu maskeden geliyor.

Felsefe Tarihinde Bugün — 2 Eylül: zemini arayan iki ölüm

2 Eylül 1865'te William Rowan Hamilton, 2 Eylül 1954'te Franz Neumann öldü. Biri cebirin dayanağını Kant'ın 'saf zaman' sezgisinde aradı; öteki Nazi Almanyası'nın aslında bir devlet bile olmadığını savundu. Aynı güne düşen iki ölüm, aynı soruyu farklı yerlerden soruyor: Bir yapıyı ayakta tutan nedir?

Foucault: 'normal' dediğimiz şeyi kim, nasıl kurdu?

Delilik, hastalık, suç ve cinsellik üzerine yazdı; ama tek bir soruyu sordu: İnsan kendini nasıl özne hâline getirir ve bu süreçte iktidar nasıl işler? Foucault'nun asıl mirası kitapları değil, bir şüphe alışkanlığı — ve dijital gözetim çağında o alışkanlık her zamankinden gerekli.