Tarih

Uluğ Nutku: Anadolu'nun 'gezgin filozofu' ve felsefeylemenin Türkçesi

Sivas Zara'da doğdu, Robert Kolej'de ve İstanbul Üniversitesi'nde okudu, Mersin, Çukurova ve Cumhuriyet üniversitelerinin felsefe bölümlerini kurdu; felsefeyi bir bilgi yığını değil bir etkinlik olarak düşündü ve bunu Türkçede tek kelimeyle söyledi: 'felsefeylemek'. 2014'te kaybettiğimiz Uluğ Nutku'nun, Türkiye'de felsefenin Anadolu'ya taşınmasındaki yeri ve 'güncelin felsefesi' programı.

İoanna Kuçuradi, Uluğ Nutku

FELSEFE TARİHİNDE BUGÜN — 4 EKİM

4 Ekim: İoanna Kuçuradi'nin doksanıncı doğum günü ve cenaze töreni, Otto Weininger'in ölümü ve insanı yeniden düşünmek. Bazı tarihler yalnızca takvim yaprağı değildir. 4 Ekim 1936'da doğan Kuçuradi bugün, doğum gününde toprağa veriliyor; 1903'te Otto Weininger 23 yaşında Beethoven'ın öldüğü evde kendini öldürdü; 1570'te Péter Pázmány doğdu; 1582'de takvimden on gün silindi; 1669'da Rembrandt öldü; 1957'de Sputnik insanlığı yeryüzünün dışına taşıdı.

İoanna Kuçuradi, Ludwig Wittgenstein

3 Ekim: Philippa Foot'un doğduğu ve öldüğü gün, Assisili Francesco, William Morris ve Almanya'nın birleşmesi

Philippa Foot 3 Ekim 1920'de doğdu ve tam doksan yıl sonra, 3 Ekim 2010'da öldü: Tramvay problemini icat eden, erdem etiğini yeniden canlandıran ve 'doğal iyilik' kuramını seksen yaşında yazan Oxford filozofu. Aynı gün 1226'da Assisili Francesco öldü, 1896'da sanatı emeğin sevinci olarak düşünen William Morris; 1897'de Louis Aragon doğdu; 1990'da Almanya birleşti ve Habermas 'DM-milliyetçiliği' uyarısını yaptı.

Jürgen Habermas, Mary Midgley, Philippa Foot

FELSEFE TARİHİNDE BUGÜN — 2 EKİM

Gandhi'den Simondon'a: Şiddetsizlik, teknik, benlik ve insan olma sorusu. 2 Ekim, Mahatma Gandhi'nin doğumuyla şiddetsizliğin dünya çapında düşünsel ve siyasal bir ilkeye dönüşmesini, Gilbert Simondon'un doğumuyla insan-teknik ilişkisinin yeni bir ontolojiye kavuşmasını ve Swami Abhedananda ile Vedanta'nın Batı'yla karşılaşmasını hatırlatır. Aynı gün Wallace Stevens doğdu, Marcel Duchamp öldü; BM bugünü Uluslararası Şiddetsizlik Günü ilan etti.

YUNUS EMRE: İNSAN KENDİNİ NASIL BİLİR?

Yedi yüzyıl sonra Yunus Emre'yi yeniden okumak: Benlik, gönül, bilgi ve kötülük üzerine radikal bir düşünce. Yunus'u yalnızca 'sevgi şairi' olarak okumak onu anlamanın en kolay ve en yüzeysel yoludur. Asıl Yunus daha zor bir soru sorar: İnsan kendisini gerçekten biliyor mu? Ona göre bilgi, insanı dönüştürmüyorsa henüz bilgi değildir; 'gönül' mistik bir duygu alanı değil, bilginin, ahlakın ve insanın kendisiyle karşılaşmasının gerçekleştiği felsefi bir mekândır. Kierkegaard, Nietzsche ve yapay zekâ çağıyla bir karşılaştırma.

Friedrich Nietzsche, Yunus Emre

30 Eylül ve 1 Ekim: Condillac'tan Dilthey'e, Rumi'den Alvin Goldman'a

Tarihte bazı günler filozofların doğum ve ölüm tarihleriyle öne çıkar; bazı günler ise felsefenin kendisinin dönüşümünü hatırlatır. 30 Eylül ve 1 Ekim, epistemoloji, mistisizm, hermeneutik ve siyaset felsefesi açısından dikkat çekici isimleri aynı takvimde buluşturuyor: Condillac'ın heykeli, Mevlânâ'nın doğumu, Claudia Card'ın kötülük kuramı, Dilthey'in 'anlama'sı, Alvin Goldman'ın dışsalcılığı ve Mészáros'un sermaye eleştirisi.

Wilhelm Dilthey

29 Eylül: Unamuno'nun trajik duygusu, Cervantes'in doğumu ve von Mises'in praksiyolojisi

Miguel de Unamuno 1864'te bugün Bilbao'da doğdu: 'Hayatın Trajik Duygusu'nun yazarı, Don Quijote'yi İspanya'nın filozofu ilan eden, 1936'da Salamanca'da falanjistlere 'Yeneceksiniz ama ikna edemeyeceksiniz' diyen düşünür. Aynı gün 1547'de Cervantes, 1881'de Ludwig von Mises doğdu; 1902'de Émile Zola, 1973'te W. H. Auden öldü.

28 Eylül: Konfüçyüs'ün doğum günü, David Lewis'in olası dünyaları ve Barry Stroud'un şüpheciliği

Doğu Asya bugün Konfüçyüs'ün geleneksel doğum gününü (MÖ 551) kutluyor; Tayvan'da Öğretmenler Günü. Aynı gün 1941'de, olası dünyaların gerçek olduğunu savunan David Lewis, 1935'te şüphecilik üzerine yazan Barry Stroud doğdu. Herman Melville 1891'de, Louis Pasteur 1895'te bugün öldü.

27 Eylül: Bossuet'nin doğumu, Cizvitlerin kuruluşu ve tarihin Tanrı'nın planı olarak okunması

Jacques-Bénigne Bossuet 1627'de bugün Dijon'da doğdu: Meaux Piskoposu, Güneş Kral'ın vaizi, mutlak monarşinin ilahi hakkını ve tarihin Tanrı'nın planı olduğunu savunan 'Evrensel Tarih Üzerine Söylem'in yazarı; Fénelon'la kavgası, Voltaire'in ve Hegel'in tarih felsefesinin karşı kutbu. Aynı gün 1540'ta Papa III. Paulus Cizvit tarikatını onayladı.