Dünya Felsefe Günü'nü dünyaya Türkiye önerdi — ve 19 Kasım'da yine kutlanacak

UNESCO takviminde felsefeye ayrılmış bir gün var.

Her kasım ayının üçüncü perşembesi, dünyanın onlarca ülkesinde okullarda, üniversitelerde ve kültür merkezlerinde felsefe etkinlikleri düzenleniyor. İlk kutlama 21 Kasım 2002'de yapıldı.

Bu günün fikri nereden çıktı?

Türkiye'den.

Öneriyi kim yaptı?#

Dünya Felsefe Günü'nün kurucu ismi İoanna Kuçuradi. Öneri, onun başkanlığındaki Türkiye Felsefe Kurumu'ndan geldi ve UNESCO tarafından kabul edildi.

Kuçuradi'nin uluslararası konumu bu önerinin ağırlığını açıklıyor. 1998'den beri UNESCO Felsefe Kürsüsü sahibi; Uluslararası Felsefe Dernekleri Federasyonu (FISP) başkanlığı yaptı. Türkiye'de değer felsefesi ve insan hakları felsefesi alanının kurucu ismi.

UNESCO Genel Konferansı, günü ilan ederken disiplinin — özellikle gençler için — taşıdığı önemi vurguladı.

Neden anlamlı bir öneri?#

Uluslararası günlerin çoğu bir felakete ya da bir kayba işaret eder: soykırım anmaları, hastalık farkındalık günleri, afet yıldönümleri.

Dünya Felsefe Günü farklı bir şey yapıyor: Bir etkinliği — düşünmeyi — kutluyor.

Bunun ardındaki gerekçe Kuçuradi'nin felsefe anlayışıyla doğrudan ilgili. Kuçuradi'ye göre felsefe, akademik bir uzmanlık alanı olmakla sınırlı değildir; doğru değerlendirme yapabilme kapasitesidir. İnsan hakları, ona göre, ancak bu kapasite geliştirilirse korunabilir.

Yani günün amacı felsefeyi tanıtmak değil; felsefi düşünmenin siyasal bir gereklilik olduğunu söylemek.

Bu, sitemizde bugün ele aldığımız iki tartışmayla doğrudan kesişiyor. Judith Butler'ın demokrasi eleştirisi ile dijital gelecek tasavvurlarının demokratik siyaseti dışlaması çözümlemesi, aynı sorunun iki yüzü: Karar verme kapasitesi kimde?

Türkiye'de yeterince bilinmiyor#

Bu, Türkiye'nin uluslararası kültürel kamuoyuna yaptığı sayılı kalıcı katkıdan biri. Ve Türkiye'de büyük ölçüde bilinmiyor.

Kasımın üçüncü perşembesi geldiğinde, Türkiye'deki felsefe bölümleri ve topluluklar etkinlik düzenliyor; ancak bunun Türkiye kaynaklı bir öneri olduğu genellikle anılmıyor.

Oysa bu bilgi, felsefe eğitimini savunmak için elverişli bir dayanak sunuyor. Felsefe derslerinin müfredattaki yeri tartışmaya açıldığında, bu tarihsel ayrıntı somut bir karşılık üretebilir.

2026 takvimi#

Bu yıl Dünya Felsefe Günü 19 Kasım 2026 Perşembe gününe denk geliyor.

Türkiye'deki bölümler ve topluluklar için hazırlık dönemi başlamış sayılır. Etkinlik planlayan kurumların duyurularını Konferanslar bölümümüze iletmesi hâlinde takvimimize ekliyoruz.

Kuçuradi hakkında#

Bu köşede daha önce ayrıntılı olarak ele aldığımız Kuçuradi, Türkiye'de felsefenin kurumsallaşmasında belirleyici bir rol oynadı: Türkiye Felsefe Kurumu'nun kuruluşu, Hacettepe ve Maltepe'de kurduğu insan hakları merkezleri, uluslararası felsefe kongrelerinin Türkiye'ye taşınması.

Onun çizgisinin ayırt edici yanı, felsefeyi hem teknik bir disiplin hem de kamusal bir sorumluluk olarak görmesi. Dünya Felsefe Günü önerisi, bu iki yanın buluştuğu yerde duruyor.

---

Not: Dünya Felsefe Günü, UNESCO tarafından 2002'de ilan edildi ve o yıl ilk kez 21 Kasım'da kutlandı.