Tarih

Macit Gökberk: felsefeyi çevirmek değil, Türkçede kurmak

Selanik'te doğdu, Berlin'de Hegel ile Comte üzerine doktora yaptı, bir Türk felsefecisinin yazdığı ilk kapsamlı felsefe tarihini kaleme aldı. Ama asıl projesi başkaydı: Türk Dil Kurumu başkanlığını iki dönem yürüten Gökberk için dil, düşüncenin taşıyıcısı değil biçimlerinden biriydi.

Felsefe tarihinde bugün: 7 Eylül — vicdanın hakemi kim?

7 Eylül, üç ismi aynı eksende buluşturuyor. Thomas Erastus günahı Kilise'nin değil Devlet'in cezalandırması gerektiğini savundu. Robert Estienne, Yeni Ahit'i ilk kez numaralı ayetlerle basarak herkesin metne tek başına ulaşmasını mümkün kıldı. Eliezer Schweid, Yahudi düşüncesini modern dünyanın karşısına koydu. Ortak soru: Kutsal metin ve vicdan üzerinde otorite kimde?

Takiyettin Mengüşoğlu: insanı tek bir özelliğe indirgememe uyarısı

Hartmann'ın öğrencisiydi, Berlin'de Husserl ve Scheler üzerine yazdı, 1944'te İstanbul Üniversitesi'nde Türkiye'nin ilk felsefi antropoloji derslerini verdi. Kurduğu 'ontolojik antropoloji', insanı bir kavramdan değil somut varlık koşullarından okuyor. Yapay zekâ çağında sorusu geri döndü: İnsanı insan yapan nedir?

İoanna Kuçuradi

Foucault yüz yaşında: yüzüncü yıl, ölümünden sonra büyüyen bir külliyatla açıldı

1926'da doğan Foucault'nun yüzüncü yılı, aynı zamanda Cinselliğin Tarihi'nin birinci cildinin ellinci yılına denk geliyor. Pennsylvania'da eylül sonunda toplanan sempozyum, basit bir anma değil: Ölümünden sonra yayımlanan on üç Collège de France dersi ve dördüncü cilt, Foucault'yu yeniden okumayı zorunlu kıldı.

Felsefe Tarihinde Bugün — 6 Eylül: Mendelssohn ve Pirsig

6 Eylül 1729'da Moses Mendelssohn, 6 Eylül 1928'de Robert Pirsig doğdu. Biri modernleşmek için gelenekten vazgeçmek gerekmediğini savundu; öteki bir motosiklet yolculuğunu 'iyi yapılmış olmak nedir' sorusuna çevirdi. İki yüzyıl arayla aynı soruyu sordular.

Ahmet Arslan: felsefe tarihini Türkiye'de okunabilir kılan hoca

Urfa'da manav çırağıyken bir öğretmeninin ısrarıyla okula döndü; Ege Üniversitesi Felsefe Bölümü'nü kurdu ve beş ciltlik İlkçağ Felsefe Tarihi'ni yazdı. Asıl mirası kitapları değil: Türkiye'de felsefe tarihinin ezberlenen bir kronoloji olmaktan çıkıp metinle karşılaşmaya dönüşmesi.

Kavram nedir? Cambridge'den yirmi iki bölümlük bir soruşturma

Felsefenin en çok kullandığı ama en az sorguladığı sözcüklerden biri 'kavram'. Cambridge'den çıkan derleme, bu sözcüğün tarihini Antik Yunan'dan Çin ve Hint düşüncesine, İslam felsefesinden Kant'a ve kavramsal mühendisliğe kadar izliyor. Sonuç, bir felsefe tarihi değil — felsefenin kendi aletine bakışı.

Felsefe Tarihinde Bugün — 5 Eylül: bilimi din yapan adam ve bilime dergi kuran adam

5 Eylül 1857'de Auguste Comte, 5 Eylül 1677'de Henry Oldenburg öldü. Biri pozitivizmi kurdu, sonra 'İnsanlık Dini'ni. Öteki hiç kuram üretmedi ama bilimsel bilginin bugünkü dolaşım biçimini — dergi, hakemlik, uluslararası yazışma — icat etti.

Oruç Aruoba: Türkçeyle yürüyen filozof

Psikolojiden felsefeye geçti, Wittgenstein'ı Türkçeye ilk çeviren isim oldu, 1983'te YÖK'ü protesto ederek üniversiteyi bıraktı. Aruoba'nın asıl yaptığı, felsefeyi Türkçede anlatmak değil — Türkçenin kendisini felsefi bir çalışma alanına çevirmekti.

İoanna Kuçuradi