Sonbaharın felsefe ödülleri: Kluge Nussbaum'a, Leibniz Vetter'e, Académie française'in büyük ödülü Dixsaut'ya, Felsefe Olimpiyatı'nda üç altın

Alman Araştırma Vakfı'nın (DFG) her yıl on araştırmacıya verdiği ve her birine 2,5 milyon euro araştırma fonu sağlayan Gottfried Wilhelm Leibniz Ödülü, Almanya'nın en önemli bilim ödülü; 2026'da on isimden biri bir filozof: Berlin Freie Universität'ten Barbara Vetter. 144 aday arasından seçilen Vetter, ödülü 18 Mart'ta aldı ve 15 Nisan'da "Olanakları Düşünmek" başlıklı Leibniz Dersi'ni verdi. Vetter'in alanı modalite kuramı, yani olanaklılığın nasıl düşünüleceği sorusu: Potentiality: From Dispositions to Modality (2015) kitabı, olası dünyalar semantiğinin, geçen hafta Stalnaker vesilesiyle anlattığımız Lewis-Stalnaker geleneğinin, karşısına Aristotelesçi bir alternatif koydu: Olanaklılık, soyut dünyalar üzerinden değil, şeylerin kendi içindeki "potansiyeller" (bir bardağın kırılabilirliği, bir insanın öğrenebilirliği) üzerinden temellendirilmelidir. Bu "dispozisyonel modalite" kuramı, metafizikte analitik felsefenin Aristoteles'e dönüşünün en tutarlı örneklerinden biri. Bir filozofun Leibniz Ödülü alması nadir; son on yılda Almanya'da bu ödülü felsefeden alan birkaç isimden biri, ve ödülün bir metafizikçiye, hem de "olanak" kavramını çalışan birine gitmesi, Leibniz'in adını taşıyan bir ödül için yerinde bir seçim.

Grand Prix de Philosophie: Monique Dixsaut#

Académie française, 2026 ödül listesinde Grand Prix de Philosophie'yi "bütün felsefi eserleri için" Monique Dixsaut'ya verdi. 1933 doğumlu, Paris I Panthéon-Sorbonne emeritus profesörü Dixsaut, Fransa'nın yaşayan en büyük Platon uzmanı: Le Naturel philosophe: Essai sur les dialogues de Platon (1985), Platon et la question de la pensée (2000), Platon: Le désir de comprendre (2003) ve Phaidon, Philebos gibi diyalogların çevirileri. Dixsaut'nun Platon'u, bir doktrinler sistemi değil, "felsefi doğa"nın, felsefe yapmaya yatkın insanın kendisini diyalogda gerçekleştirmesidir; ona göre Platon'un diyalogları bir öğretiyi aktarmaz, düşünmenin kendisini sahneye koyar. Vrin'in "Klasik Düşünce Geleneği" dizisini yönetiyor; aynı zamanda Nietzsche üzerine de yazdı (Nietzsche: Par-delà les antinomies, 2006). Académie'nin ödülü bir ömrün eserine verilen bir onur ve doksan üç yaşındaki bir Platon okurunun bunu bir "Platon'u yeniden okuma" çağrısı olarak alması, felsefe tarihinin canlı bir disiplin olduğunu hatırlatıyor. Sitemizde Platon'un mağarasını ele alırken Dixsaut'nun okuma biçimine değinmiştik.

Uluslararası Felsefe Olimpiyatı: Varşova'da üç altın#

34. Uluslararası Felsefe Olimpiyatı (IPO), 14-17 Mayıs'ta Varşova'da toplandı; FISP'in himayesinde 1993'ten beri düzenlenen yarışma, bu yıl rekor kırdı: 57 ülkeden delegasyon, deneme yarışmasında 118 lise öğrencisi. Öğrenciler, verilen dört felsefi alıntıdan birini seçip ana dilleri dışında bir dilde (İngilizce, Almanca, Fransızca ya da İspanyolca) dört saatte deneme yazıyor. Altın madalyalar Meksika'dan Luis Emanuel Gómez Guzmán'a, Bulgaristan'dan Simeon Kardzhiev'e ve Singapur'dan Abhineshwari Narayanan'a gitti. Türkiye'nin Olimpiyat'a katılımı Türkiye Felsefe Kurumu'nun organizasyonuyla sürüyor; ulusal elemeler kurumun takvimiyle duyuruluyor. Olimpiyat'ın felsefi anlamı, ödüllerin ötesinde: Felsefenin bir "yetenek" olarak, matematik ve fizik gibi, lise düzeyinde yarışılabilir ve öğretilebilir bir disiplin olduğu fikri, Türkiye'de liselerde felsefe dersinin kaderi tartışılırken dikkate değer.

Bu yıl daha önce yazdıklarımız#

2026'nın öteki büyük ödüllerini sitemizde ayrı ayrı ele almıştık; bu dosyayı tamamlamak için: Templeton Ödülü 1,4 milyon dolarla evrimsel yakınsama kuramcısı Simon Conway Morris'e; Lebowitz Ödülü belleğin doğası üzerine karşıt görüşleri savunan Felipe De Brigard ve Sarah Robins'e; Berggruen Felsefe ve Kültür Ödülü Michael Sandel'e; Hannah Arendt Ödülü Lea Ypi'ye; Skytte Ödülü Seyla Benhabib'e; Karl Jaspers Ödülü yine Benhabib'e; Tractatus Ödülü Maria-Sibylla Lotter'e; Rolf Schock Ödülü Bas van Fraassen'e; Holberg Ödülü Lyndal Roper'a; Kyoto Ödülü Laurie Anderson'a. Al-Rodhan Ödülü'nün uzun listesini yazmıştık; kısa liste ve kazanan açıklandığında ekleyeceğiz.

Tablonun söylediği#

2026'nın ödülleri yan yana konduğunda üç şey görünüyor. Birincisi, kadın filozofların yılı: Nussbaum, Vetter, Dixsaut, Ypi, Benhabib, Lotter, Roper, Robins. Bu, bir politika değil, bir kuşağın olgunlaşmasının sonucu; 1970-80'lerde felsefe bölümlerine giren kadınlar, şimdi ömür boyu başarı ödüllerinin yaşına geldi. İkincisi, "insanın değeri" sorusunun geri dönüşü: Nussbaum'un yapabilirlikleri, Ypi'nin özgürlüğü, Benhabib'in ötekilerin hakları, Lotter'in kurban kavramı, hepsi insan haklarının felsefi temellendirmesi etrafında dönüyor; bu hafta kaybettiğimiz Kuçuradi'nin hayatının sorusu, dünyanın en büyük ödüllerinin de sorusu. Üçüncüsü, metafiziğin itibarının iadesi: Vetter'in olanaklılık kuramı, Conway Morris'in evrimsel yakınsaması ve Dixsaut'nun Platon'u, "büyük sorular"ın felsefeye geri döndüğünü gösteriyor. Ödüller, felsefeyi yapmaz; ama felsefenin kendisini nasıl gördüğünü kaydeder.

Almanca konuşulan dünyanın en yüksek ödüllü felsefi deneme ödülü Tractatus (25.000 avro), Bochumlu etik profesörü Maria-Sibylla Lotter'in 'Opfer. Über Verwundbarkeit als Selbstbild' kitabına verildi. Jüri, yalnızca kurban ve fail tanıyan bir insan imgesinin tehlikelerine dikkat çeken 'berrak' bir analizi ödüllendirdiğini açıkladı. Tören 25 Eylül'de Lech am Arlberg'de.