Al-Rodhan Ödülü 2026 uzun listesi: felsefenin sorduğu soru değişti

Ödüller genellikle kazananla ilgilidir.

Uzun listeler ise başka bir şey söyler: Alanın neyi önemli bulduğunu.

Kraliyet Felsefe Enstitüsü (The Royal Institute of Philosophy), Nayef Al-Rodhan Uluslararası Disiplinlerarası Felsefe Ödülü'nün 2026 uzun listesini açıkladı. Ödül dördüncü yılında ve 20.000 sterlin değerinde.

Altı kitap listede. Ve altısı bir arada okunduğunda, 2026 felsefesinin haritası çıkıyor.

Uzun liste#

Blaise Agüera y Arcas — What Is Intelligence?: Lessons from AI About Evolution, Computing, and Minds (MIT Press). Yapay zekânın bize evrim, hesaplama ve zihin hakkında ne öğrettiği. Yazar bir bilgisayar bilimcisi; sorusu felsefi.

Frances Egan — Deflating Mental Representation (MIT Press). Zihin felsefesinin en teknik tartışmalarından birine müdahale: Zihinsel temsil kavramı, bilişsel bilimin sandığı kadar sağlam bir zemine mi oturuyor? Egan'ın cevabı deflasyonist — temsil dilini kullanmaya devam edebiliriz, ama ona ağır bir metafizik yük bindirmeden.

Gareth S. Owen — Psychiatry and Human Nature (Cambridge University Press). Psikiyatri ne tür bir bilgi üretir? Zihinsel bozukluk kavramı, insan doğası hakkında hangi varsayımları taşır?

Andrea Pinotti — At the Threshold of the Image: From Narcissus to Virtual Reality (Zone Books). Narkissos'tan sanal gerçekliğe: Bir görüntünün "içine girmek" ne demektir? Görüntü ile gerçeklik arasındaki eşik nasıl inceldi?

Dan Turello — Connection: How Technology Can Make Us Better Humans (Columbia University Press). Teknoloji eleştirisinin baskın karamsar tonuna karşı bir karşı-tez.

Christine Webb — The Arrogant Ape: And A New Way To See Humanity (Little, Brown). İnsan istisnacılığına karşı: Kendimizi diğer hayvanların üstünde konumlandırma alışkanlığımız, bilimsel olarak ne kadar savunulabilir?

Ortak eksen#

Bu altı kitap altı ayrı disiplinden geliyor: bilgisayar bilimi, bilişsel bilim, psikiyatri, görsel kültür, medya kuramı, primatoloji.

Ve altısı da aynı soruyu farklı yerinden tutuyor:

İnsan tam olarak ne?

Agüera y Arcas soruyor: Zekâ insana özgü mü? Egan soruyor: Zihin temsil eden bir şey mi? Owen soruyor: Normal zihin nedir? Pinotti soruyor: Deneyim ile onun görüntüsü arasındaki fark nerede? Turello soruyor: Teknoloji insanı azaltmak zorunda mı? Webb soruyor: İnsan neden merkezde olduğunu düşünüyor?

Jüri başkanı Constantine Sandis (Lex Academic, Hertfordshire), altı kitabın da disiplin sınırlarını aşarak insan davranışının anlaşılmasını ilerlettiğini belirtti.

Jüride ayrıca Francesca Cacucci (UCL), Christina Easton (Birmingham), Edward Harcourt (Oxford), Carey Jewitt (UCL), Lambros Malafouris (Oxford) ve Barry Smith (Londra Felsefe Enstitüsü) yer alıyor.

Geçen yılın kazananı: bir hukuk metni gibi okunan felsefe#

2025 ödülü, Jonathan Birch'in The Edge of Sentience: Risk and Precaution in Humans, Other Animals, and AI (Oxford University Press) kitabına verilmişti.

Bu kitap, ödülün ne aradığını en iyi gösteren örnek.

Birch'in sorusu şu: Bir varlığın duyarlı (sentient) olup olmadığından emin olmadığımızda ne yapmalıyız?

Kitap, duyarlılığı "değerli deneyim kapasitesi" — acı ve haz gibi — olarak tanımlıyor ve ardından belirsizlik altında karar verme sorununa geçiyor: bilinç bozukluğu olan hastalar, fetüsler, ahtapotlar ve böcekler gibi omurgasızlar, ve gelecekteki yapay zekâ sistemleri.

Birch'in yaklaşımı bir bilinç kuramı önermez. Onun yerine bir ihtiyat çerçevesi kurar: Kanıt eşiği neresidir? Hangi belirtiler ciddiye alınmalıdır? Ve en önemlisi — kim karar vermeli?

Bu üçüncü soru kitabı sıra dışı kılıyor. Birch, bu kararların uzmanlara bırakılamayacağını, vatandaş panelleri gibi katılımcı süreçlerle alınması gerektiğini savunuyor.

Yani bir bilinç felsefesi kitabı, demokratik karar verme kitabına dönüşüyor.

Neden burada duruyoruz?#

Sitemizde bu hafta izlediğimiz üç dosya, bu ödülün etrafında birleşiyor.

Birch'in ihtiyat çerçevesi, yapay zekâ ajanlarının bilinç araştırmacılarına yazdığı e-postalar haberinin doğrudan cevabıdır: Karşımızda ne olduğunu bilmediğimizde nasıl davranırız?

Aynı çerçeve, Eric Schwitzgebel'in AI and Consciousness kitabındaki kuşkuculukla ve Keeling ile Street'in Emerging Questions in AI Welfare çalışmasıyla aynı masada duruyor.

Ve 20-21 Kasım'da Duke Üniversitesi'nde yapılacak Hayvan Refahı Felsefesi konferansı, aynı sorunun hayvanlar cephesindeki hâli.

Bir not#

Ödülün adını taşıyan Nayef Al-Rodhan, felsefeci ve sinirbilimci; Cenevre Güvenlik Politikası Merkezi'nde jeopolitik programını yürütüyor ve disiplinlerarası felsefe için ayrı bir manifesto kaleme almış durumda.

Ödülün başvuru kategorileri de bu programı yansıtıyor: insanlığın geleceği felsefesi, sınır riskleri ve yıkıcı teknolojiler felsefesi, küresel yönetişim ve kültürlerarası anlayış felsefesi, insan doğası ve bilimsel yenilik felsefesi, disiplinlerarası yöntemler felsefesi.

Bu kategoriler tartışılabilir — "disiplinlerarasılık" bazen derinlik yerine genişlik ödüllendirebilir.

Ama listedeki kitaplara bakıldığında, en azından bu yıl, endişe yersiz görünüyor.

---

Kraliyet Felsefe Enstitüsü 1925'te kuruldu, 1947'de kraliyet beratını aldı. Kısa liste ve kazanan önümüzdeki aylarda açıklanacak.