Ödüller: Lakatos Ödülü John D. Norton'a, Fransa'da liselilerin felsefe ödülü Antoine Vuille'e

Lakatos Ödülü: Tümevarımın maddi kuramı#

London School of Economics'in Imre Lakatos anısına, Latsis Vakfı'nın desteğiyle verdiği ve bilim felsefesinin en prestijli kitap ödülü sayılan Lakatos Ödülü, 2026'da Pittsburgh Üniversitesi'nden John D. Norton'a verildi. LSE'nin 14 Eylül'de yaptığı duyuruya göre ödül, Norton'ın Calgary University Press'ten çıkan iki kitabına: The Material Theory of Induction (2021) ve The Large-Scale Structure of Inductive Inference (2024). Ödül 10 bin sterlin; kazanan LSE'de halka açık bir ders veriyor, tarihi henüz açıklanmadı. Ödül için 2020-2025 basım tarihli kitaplar değerlendirildi; seçiciler kurulu, isimsiz hakemlerin kısa listedeki kitaplar hakkında yazdığı ayrıntılı raporlara dayanarak karar veriyor.

Norton'ın tezi, bilim felsefesinin en eski sorunlarından birine, Hume'un tümevarım problemine, alışılmadık bir cevap. İki yüz yıldır filozoflar tümevarımsal çıkarımı meşrulaştıracak biçimsel bir kural aradı: Bayesçi olasılık hesabı, Mill'in yöntemleri, en iyi açıklamaya çıkarım. Norton'a göre bu arayış boşuna; içerikten bağımsız, evrensel bir tümevarım kuralı yoktur ve olamaz. Gerçek bilimsel tümevarımlar yerel, "maddi" olgularla gerekçelendirilir: Bir element örneğinin erime noktasından bütün elementin erime noktasına geçebilmemizi sağlayan şey bir mantık kuralı değil, elementlerin kimyasal olarak tekdüze olduğuna dair olgusal bilgidir. Dolayısıyla tümevarım, bilimin içinde ve bilimle birlikte gerekçelenir; ikinci kitap bu yerel gerekçelerin büyük ölçekte nasıl birbirine dayandığını, "temelsiz ama tutarlı" bir yapı oluşturduğunu anlatır. Seçiciler kurulu kitapları "maddi çıkarım anlayışı için güçlü bir savunma" ve "son derece titiz bir bilginlik" olarak nitelendirdi. Lakatos'un "araştırma programları" fikrinin kurumsal yurdu olan LSE'nin ödülü, bu yıl tümevarım problemine dönüyor.

Liselilerin ödülü: "Clash kültürüne karşı"#

Fransa'da felsefenin lise müfredatının zorunlu parçası olduğunu hatırlatan bir ödül: Kamu okulları felsefe öğretmenleri derneği APPEP'in 2015'te kurduğu Prix lycéen du livre de philosophie, yılın felsefe kitabını lise öğrencilerinin oylarıyla belirliyor. 2026'da 44 liseden 820 öğrenci oy kullandı ve Antoine Vuille'in Contre la culture du clash (Clash Kültürüne Karşı) kitabı 387 oyla (%47,2) birinci oldu; Estelle Ferrarese'nin La philosophie des sanglots'su (251 oy) ve Jean-Marc Mouillie'nin Cinq apparitions du ciel étoilé'si (182 oy) onu izledi. Vuille'in kitabı, anlaşmazlıkların "argümanların karşılaşmasıyla değil, sözlü şiddet, karikatür ve kişisel saldırıyla" çözüldüğü bir kamusal kültürü tanımlıyor ve demokratik tartışmanın bu kültür tarafından nasıl aşındırıldığını anlatıyor; Fransa Kültür Bakanlığı'nın 2025 raporunda da kitabın "clash kültürü" tanımı kullanıldı. Bir tarih notu: Öğrencilerin oylaması mayıs sonunda yapıldı ve sonuç haziranda belli oldu; ödül töreni ise ekim-kasım aylarında, öğrenci jürilerin katılımıyla Paris'te yapılıyor. Dolayısıyla bu, "bu hafta kazanılmış" bir ödül değil, bu sonbahar törenle taçlanan bir sonuç. Felsefe açısından önemli olan şu: On altı-on yedi yaşındaki öğrencilerin, üç yetişkin felsefe kitabı arasından kamusal tartışmanın etiği üzerine olanı seçmesi.

Takvim#

Dört gün önce ele aldığımız sonbahar ödülleri tablosuna eklenecek birkaç not: Royal Institute of Philosophy'nin Nayef Al-Rodhan Disiplinlerarası Felsefe Kitabı Ödülü'nün 2026 kısa listesinde Andrea Pinotti, Dan Turello ve Gareth S. Owen var; kazanan 4 Kasım'da açıklanacak. Académie française'in Grand Prix de Philosophie'si bu yıl Monique Dixsaut'ya gitti. Marc Sanders Siyaset Felsefesi Ödülü'nü Adam Kern ve Jacob Nebel'in "Migration and Social Population Ethics" makalesi kazandı; ancak bu sonuç nisanda açıklanmıştı. Japonya'daki Nakamura Hajime Doğu Araştırmaları Ödülü'nün Hint felsefesi araştırmacısı Kiyotaka Yoshimizu'ya verildiği yönünde bir haber dolaşıyor; kurumun sayfasında teyit edemediğimiz için listeye almıyoruz.