Karl Jaspers Ödülü 2026 Seyla Benhabib'e: 'Bir çağın kötü ruhuna karşı ses yükselten' filozof

Heidelberg Üniversitesi'nin Heidelberg Bilimler Akademisi ve Heidelberg şehriyle birlikte verdiği Karl Jaspers Ödülü'nün 2026 sahibi, Yale Üniversitesi emeritus profesörü Seyla Benhabib oldu. Üniversitenin haziran ayındaki duyurusuna göre 25.000 avroluk ödül, Benhabib'e "olağanüstü felsefi eseri kadar kamusal alandaki etkinliği" için veriliyor; tören 29 Nisan 2027'de Heidelberg'de yapılacak. Benhabib için bu, aynı yıl içinde ikinci büyük ödül: Uppsala Üniversitesi'nin siyaset biliminde "Nobel" sayılan Johan Skytte Ödülü'nü de bu yıl almıştı; o haberi daha önce ele almıştık.

Gerekçe: Bir çağın kötü ruhuna karşı#

Seçici kurulun gerekçesi, ödülün adını taşıyan filozofa doğrudan gönderme yapıyor. Karl Jaspers (1883-1969), varoluş felsefesinin kurucularından ve Heidelberg'de 1920'lerin başından Nazi rejimince görevden alınmasına kadar ders vermiş bir düşünür; ödülün kurucuları, Jaspers'in "bir çağın kötü ruhuna karşı mücadelesini" (Kampf gegen den Ungeist einer Epoche) anmak istediklerini söylüyor. Kurul, Benhabib'in de "sesini, Karl Jaspers'in açık ve örnek biçimde yaptığı gibi, bir çağın kötü ruhuna karşı yükselttiğine" inandığını yazıyor: "Felsefi ruhun taşıdığı" bu sesin özellikle bugün duyulması önemli; çünkü Benhabib, İsrail-Filistin çatışması gibi günümüzün merkezi çatışmaları hakkında da "akıllı ve yapıcı biçimde" konuşuyor. Gerekçe, eserinin uluslararası düzeyinin "tartışma götürmez" olduğunu ve etkisinin temsil ettiği disiplinlerin sınırlarını çoktan aştığını ekliyor.

Eser: Evrensel ilkeler, somut hayatlar#

Heidelberg'in özetine göre Benhabib'in eserinin merkezinde tek bir soru var: Adalet, haklar ve demokrasi hakkındaki genel tasarımlar, insanların yaşadığı gerçeklikle nasıl bağlanabilir? Benhabib bu soruyu kültürel farklılıkları, toplumsal cinsiyet deneyimlerini ve küresel göçü hesaba katarak sorar. Frankfurt Okulu'nun ikinci kuşağıyla, özellikle Habermas'ın söylem etiğiyle diyalog içinde geliştirdiği "etkileşimli evrenselcilik", evrensel ahlaki ilkelerin "somut öteki"nin bakış açısını dışlamadan kurulabileceğini savunur. Situating the Self (1992), The Claims of Culture (2002), The Rights of Others (2004) ve Another Cosmopolitanism (2006), göç, yurttaşlık ve sınırlar üzerine çağdaş siyaset felsefesinin başvuru metinleri; Exile, Statelessness, and Migration (2018) ise Arendt, Benjamin, Adorno ve Berlin gibi sürgün düşünürlerin biyografileri üzerinden aynı sorunu tarihsel olarak ele alır. Heidelberg'in vurguladığı gibi Benhabib, yirminci yüzyıl Alman felsefesinin de önde gelen uzmanlarından: Hannah Arendt üzerine The Reluctant Modernism of Hannah Arendt (1996) hâlâ temel eserlerden.

İstanbul'dan Yale'e#

Benhabib 1950'de İstanbul'da, Sefarad Yahudisi bir ailede doğdu; Robert Kolej'de ve İstanbul Üniversitesi'nde okudu, sonra Brandeis'a gitti. 1977'de Yale'de Hegel'in hukuk felsefesi üzerine doktora yaptı. Boston, Harvard ve New School'da ders verdikten sonra 2001'de Yale'de Eugene Meyer Siyaset Bilimi ve Felsefe Profesörlüğü'ne atandı; Berlin Wissenschaftskolleg başta olmak üzere pek çok kurumda konuk araştırmacı oldu. Türkiye'de çalışmaları Modernizm, Evrensellik ve Birey, Ötekilerin Hakları ve Kültürel Çeşitlilik ve Demokratik Eşitlik gibi çevirilerle tanınıyor.

Karl Jaspers Ödülü bugüne kadar on üç kez verildi; son sahipleri Volker Gerhardt (2022), ölümünün ardından sinolog Rudolf G. Wagner (2019) ve Aleida ile Jan Assmann (2017). Benhabib, ödülün Türkiye doğumlu ilk sahibi.