Skytte Ödülü İstanbul doğumlu bir filozofa: Seyla Benhabib

Siyaset biliminin en prestijli ödülü sayılan Johan Skytte Siyaset Bilimi Ödülü'nün 2026 sahibi belli oldu.

Ödül, Yale Üniversitesi'nde Eugene Meyer Siyaset Bilimi ve Felsefe Profesörü olan Seyla Benhabib'e verildi.

Ve bugünün tarihi, haberi ayrıca anlamlı kılıyor: Benhabib 9 Eylül 1950'de İstanbul'da doğdu. Bugün yetmiş altı yaşına giriyor.

Gerekçe#

Ödül komitesinin gerekçesi tek cümlede toplanmış — ve o cümle, çağın en zor siyasal sorusunu içeriyor:

"Sürekli insan hareketliliğinin olduğu bir dünyada adaletin nasıl mümkün olduğunu, hem bireylerin hem devletlerin haklarına derin bir saygıyla incelemesi."

Bu formülasyondaki denge kasıtlı.

Göç tartışması genellikle iki uçtan yürütülür. Bir uçta, devletin sınırlarını belirleme hakkı mutlaktır. Diğer uçta, insan hakları sınır tanımaz.

Benhabib'in kırk yıllık çalışması, bu iki iddianın da tek başına savunulamayacağını göstermek üzerine kuruludur. Komitenin vurguladığı da bu: Yaklaşımı pragmatik ve müzakereci; siyasetçiler, geniş kamuoyu ve akademisyenler için aynı ölçüde ilgi çekici.

Ödül#

Johan Skytte Ödülü, Skytte Vakfı tarafından 1994'te kuruldu ve her yıl, siyaset bilimine "en değerli katkıyı" yapmış araştırmacıya veriliyor.

Ödül 500.000 İsveç kronu ve bir madalyadan oluşuyor.

Kaynağı ise dikkat çekici: 1622'de Danışma Meclisi üyesi Johan Skytte'nin Uppsala Üniversitesi'nde belagat ve yönetim kürsüsü kurulması için yaptığı bağış. Dört yüz yıllık bir vakıf, bugün siyaset biliminin en büyük ödülünü finanse ediyor.

Önceki ödül sahipleri arasında Elinor Ostrom, Robert Dahl ve Jürgen Habermas var.

Bu son isim özellikle anlamlı — çünkü Benhabib, Habermas'ın söylem etiğinin hem en önemli geliştiricilerinden hem de en ciddi eleştirmenlerinden biri.

Tören 10 Ekim 2026'da Uppsala'da yapılacak. Benhabib, geçen yılın sahibi Herbert P. Kitschelt ile birlikte ödülünü alacak.

Benhabib ne yaptı?#

Onu tanımayan okur için: Benhabib'in katkısı üç eksende toplanabilir.

1. Somut öteki#

En özgün kavramsal hamlesi bu ve 1980'lerde yapıldı.

Ahlak felsefesinin egemen geleneği — Kant'tan Rawls'a — ahlaki muhatabı soyut bir özne olarak kurar: Herkes gibi akıl sahibi, herkes gibi haklara sahip, hiçbir ayırt edici özelliği hesaba katılmayan bir kişi. Rawls'ın cehalet peçesi bunun en açık ifadesidir.

Benhabib bunun bir kazanım olduğunu kabul eder: Soyutlama, eşitliği mümkün kılar.

Ama bir bedeli olduğunu da gösterir. Somut öteki — belirli bir tarihi, bağları, ihtiyaçları ve kırılganlıkları olan gerçek kişi — bu çerçevede görünmez olur.

Ve görünmeyen bir kişiye adalet dağıtmak zordur.

Benhabib'in önerisi ikisinden birini seçmek değil; ikisi arasında gidip gelmeyi ahlaki muhakemenin parçası yapmak.

Sitemizde bugün ayrıca ele aldığımız Elizabeth Anderson dosyasıyla buradaki yakınlık dikkat çekici: İkisi de dağıtımcı adalet kuramlarının, insanlar arasındaki fiilî ilişkileri gözden kaçırdığını savunuyor.

2. Demokratik yinelemeler#

İkinci büyük kavramı, göç ve yurttaşlık tartışmasının merkezinde.

Sorun şu: İnsan hakları evrensel olduğunu iddia eder, ama yalnızca belirli bir devletin sınırları içinde uygulanabilir. Haklar evrensel; onları tanıyacak merci ise yereldir.

Benhabib bu gerilimin çözülemeyeceğini, ama işletilebileceğini söyler.

Demokratik yinelemeler (democratic iterations), evrensel hak iddialarının ulusal siyasal topluluklarda tartışılarak, itiraz edilerek ve yeniden yorumlanarak yerleştiği süreçlerdir. Her yineleme, kavramı biraz değiştirir.

Bu, ne saf kozmopolitizmdir ne de saf egemenlik savunusu. Aradaki alanı çalışılabilir kılar.

3. Arendt okuması#

Benhabib, Hannah Arendt'in en etkili yorumcularından biri.

Özellikle Arendt'in "hakları olma hakkı" formülünü çağdaş göç tartışmasına taşıması, alanın standart referanslarından biri hâline geldi.

Arendt'in tespiti şuydu: Devletsiz kalan insan, teorik olarak insan haklarına sahiptir; pratikte hiçbirini kullanamaz. Çünkü hakları uygulayacak bir siyasal topluluğun üyesi değildir.

Benhabib bu tespiti bir çıkmaz değil, bir çalışma programı olarak okur.

Türkiye bağı#

Benhabib'in İstanbul doğumlu olması bir biyografik ayrıntı değil.

İstanbul'un Sefarad Yahudi cemaatinde büyüdü; Amerikan Kız Koleji'nde okudu. Türkiye'den ayrılıp Brandeis ve Yale üzerinden Amerikan akademisinin merkezine yerleşti.

Bir azınlık cemaatinde büyümek ile aidiyet, yurttaşlık ve tanınma üzerine çalışmak arasında kurulacak bağ, kolay bir psikolojik açıklamaya indirgenmemeli.

Ama şu söylenebilir: Benhabib'in çalışmasının merkezinde duran soru — bir siyasal topluluğun sınırı nerede çizilir ve bunu kim belirler — soyut bir akademik problem olarak değil, yaşanmış bir deneyimin kavramsallaştırılması olarak okunabilir.

Sitemizde bu hafta ele aldığımız Nermi Uygur ve bugün ele aldığımız Azra Erhat dosyalarıyla birlikte, Türkiye'nin yirminci yüzyıl düşünce hayatının ne kadar çok yönlü olduğunu hatırlatan bir başka isim.

Türkiye'de doğup dünya siyaset felsefesinin merkezine yerleşen bir düşünürün, alanın en büyük ödülünü doğum gününe yakın bir tarihte alması — bu köşenin kaydetmesi gereken türden bir tesadüf.

Bugünün çerçevesinde#

Bu ödül, sitemizde bugün ele aldığımız demokratik normlar dosyasıyla doğrudan bağlantılı.

O dosyada sorduğumuz soru şuydu: Bir toplum ne kadar bölünüp yine de demokratik kalabilir?

Benhabib'in kırk yıldır çalıştığı soru ise bunun bir adım öncesi:

Bir siyasal topluluk, kimlerden oluştuğuna karar verirken, dışarıda bıraktıklarına ne borçlu?

İkinci soruya verilen cevap, birincinin sınırını belirliyor.

---

Seyla Benhabib 9 Eylül 1950'de İstanbul'da doğdu. Başlıca eserleri: Critique, Norm and Utopia (1986) · Situating the Self (1992) · The Reluctant Modernism of Hannah Arendt (1996) · The Claims of Culture (2002) · The Rights of Others (2004) · Another Cosmopolitanism (2006) · Exile, Statelessness, and Migration (2018).