Fields Madalyası 2026: Deng, Pardon, Tsimerman ve Wang — yapay zekâ çağında 'matematiğin Nobel'i kime verilir?

Bugün sitemizde Navier–Stokes probleminin yapay zekâyla "çözülmesini" iki dosyada ele aldık: felsefi soru ve sahiplik tartışması. Bu üçüncü yazı, olayı iki ay öncesine, matematiğin en büyük ödülünün verildiği güne bağlıyor — çünkü Navier–Stokes tartışmasının içinden bir Fields Madalyası çağrısı çıktı.

Philadelphia, 23 Temmuz#

Uluslararası Matematik Birliği'nin dört yılda bir verdiği Fields Madalyası, 2026'da Philadelphia'da düzenlenen Uluslararası Matematikçiler Kongresi'nin (ICM) açılış töreninde açıklandı; kongre 1986'dan beri ilk kez ABD'de toplandı. Simons Vakfı'nın duyurusuna göre dört madalya sahibi: Chicago Üniversitesi'nden Yu Deng, Stony Brook'tan John Pardon, Toronto Üniversitesi'nden Jacob Tsimerman ve New York Üniversitesi ile IHES'ten Hong Wang. Atıf alanları kısmi diferansiyel denklemler ve matematiksel fizik, simplektik geometri ve topoloji, aritmetik geometri, harmonik analiz ve geometrik ölçü kuramı. Nature'ın vurguladığı gibi Hong Wang, ödülün doksan yıllık tarihinde madalya alan üçüncü kadın.

Dört isim, dört farklı hikâye. Wang, 2025'te üç boyutlu Kakeya sanısını — bir iğneyi her yöne çevirebileceğiniz en küçük bölgenin ne kadar "büyük" olması gerektiğini soran yüz yıllık problemi — Joshua Zahl ile birlikte kanıtlayarak harmonik analizin en ünlü açık sorusunu kapatmıştı. Deng, kinetik denklemler ve dalga türbülansı üzerine çalışmalarıyla, Boltzmann denkleminin Newton mekaniğinden titiz türetilmesine — Hilbert'in altıncı probleminin bir parçasına — katkı yaptı; yani Navier–Stokes'un komşu mahallesinde. Pardon simplektik geometride, Tsimerman ise sayılar kuramında André–Oort sanısı üzerinde çığır açan sonuçlarıyla tanınıyor.

Kırk yaş kuralı ve insan ödülü#

Fields Madalyası'nın iki tuhaf özelliği var. Birincisi, kırk yaş sınırı: Madalya, ödül yılının başında kırkını doldurmamış matematikçilere verilir; Nobel gibi bir yaşam boyu başarı ödülü değil, bir vaat ödülüdür. İkincisi, madalyanın 1936'da John Charles Fields'in vasiyetiyle kurulduğunda Nobel'e alternatif olarak tasarlanması: Fields, ödülün "yalnızca yapılmış işi değil, gelecekteki başarıyı teşvik etmeyi" amaçlamasını istemişti.

Bu iki özellik, yapay zekâ çağında beklenmedik biçimde felsefi bir soruya dönüşüyor. Bir yapay zekâ sistemi kırk yaşından küçüktür — hepsi. Ve "gelecekteki başarıyı teşvik etmek", bir sistemi değil bir insanı, bir kariyeri, bir hayatı varsayar. Fields Madalyası, tanımı gereği, insan ödülüdür; ve Navier–Stokes vakası, bunun artık söylenmesi gereken bir şey olduğunu gösteriyor.

Buckmaster'ın çağrısı: "Martínez-Zoroa Fields'ı hak ediyor"#

Navier–Stokes tartışmasının en ilginç anlarından biri, NYU'dan Tristan Buckmaster'ın açıklamasındaki bir cümleydi: "Meslektaşlarıma özel olarak söylediğimi açıkça belirteyim: Bu çalışma bütünü göz önüne alındığında, Luis Martínez-Zoroa'nın Fields Madalyası'nı hak ettiğine inanıyorum." Madrid'deki CUNEF Üniversitesi'nden Martínez-Zoroa, 2021 tarihli doktora tezinden itibaren, hocası Diego Córdoba ile birlikte, Navier–Stokes ve Euler denklemlerinde tekilliğe giden "sonsuz kaskad" yöntemini bilgisayar kullanmadan geliştiren isim; her iki yapay zekâ ekibi de onun merdivenini çıktı. Clay'in resmî problem tanımını yazan Charles Fefferman da Quanta'ya "hikâyenin kahramanları" olarak Córdoba ile Martínez-Zoroa'yı gösterdi.

Bu çağrı, ödül felsefesi açısından bir ders. Fields komitesi 2030'da — bir sonraki kongrede — Navier–Stokes'u nasıl değerlendirecek? Sonucu duyuran şirketi ödüllendiremez; on bin ajanı ödüllendiremez; kırkını geçmiş Córdoba'yı ödüllendiremez. Geriye, yöntemi bulan genç matematikçi kalıyor — sonucu kendisi tamamlamamış olsa bile. Eğer komite Buckmaster'ın çağrısını dinlerse, Fields Madalyası tarihinde ilk kez, "son adımı atan" değil "merdiveni kuran" ödüllendirilmiş olacak. Ve bu, bugün sitemizde tartıştığımız doğrulama değeri ile kavrayış değeri ayrımının kurumsal karşılığı olur: Madalya, hesaplayana değil, fikri bulana.

Matematik ne için?#

Philadelphia kongresinin en çok konuşulan oturumlarından biri, Quanta'nın canlı yayınladığı "Yapay zekâ çağında matematik ne için?" paneliydi. Sorunun kongrede sorulması, iki ay sonra Navier–Stokes ile daha da acil hâle geldi. Fields Madalyası'nın ön yüzünde Arşimet'in portresi ve Latince bir yazıt var: Transire suum pectus mundoque potiri — "Kendini aşmak ve dünyaya hâkim olmak." Yazıt, ödülün 1936'daki tasarımından kalma; matematiğin insanın kendini aşma çabası olduğunu söylüyor. On bin ajanın 88 saati, bu yazıtı iki biçimde okumaya zorluyor: Ya makine de "kendini aşıyor" — ya da aşılan artık insanın kendisi.

Fields komitesi bu soruya dört yıl sonra cevap vermek zorunda kalacak. Bu yılki dört laureat, o cevabın öncesindeki son kuşak olabilir: Fields Madalyası'nın, "kim buldu?" sorusunun hâlâ tek bir cevabı olduğu son dört yılı.

---

Fields Madalyası, Uluslararası Matematik Birliği tarafından dört yılda bir, kırk yaşından küçük en fazla dört matematikçiye verilir. 2026 kongresi 23-30 Temmuz'da Philadelphia'da toplandı. Bir sonraki madalyalar 2030'da açıklanacak.