Bilinç

HİTOSHİ NAGAİ

'Neden ben benim?' sorusunu felsefenin merkezine yerleştiren Japon filozof. Bir insanın dünyadaki herhangi bir insan olmaktan çıkıp 'ben' olması ne demektir? 1951 doğumlu Hitoshi Nagai, kırk yıldır 〈Ben〉 ile 'ben' arasındaki ayrımı, 'tekil-varoluşluluk' kavramını ve 'bilinç neden gerçek değil?' sorusunu işliyor; 2025-2026'da Kant'a 'yanlış teşhis' koyan iki kitap ve otuz yıl sonra yeniden yazdığı 'Çocuklar İçin Felsefe' ile Japonya'nın en özgün metafizikçisi yeniden gündemde.

Thomas Nagel, Friedrich Nietzsche, Ludwig Wittgenstein, Hitoshi Nagai

Beyin İmplantı ve Zihin Felsefesi

Nature Neuroscience'da yayımlanan çalışma, felçli insanların yalnızca konuşma niyetini değil, aynı anda jestlerini de beyin sinyallerinden çözebilen tek bir implant gösterdi. Asıl devrim mühendislikte değil: Bir düşünce nerede biter, beden nerede başlar? Merleau-Ponty'den Wittgenstein'a, Clark'tan Searle'e, Fricker'dan Heidegger'e — bir laboratuvar sonucunun felsefi dosyası.

David Chalmers, Miranda Fricker, Ludwig Wittgenstein, Daniel C. Dennett, Martin Heidegger

Yapay Zekâ Çağında Okunması Gereken Güncel Felsefe Kitapları

Bu hafta on beş kitabı tek tek tanıttık; bu yazı onları tekrar anlatmıyor. Bunun yerine bir okuma haritası: Hangi soruyu soruyorsanız hangi kitaptan başlamalısınız? Ve haritaya bu hafta eklenen yeni bir başlık: Thaddeus Metz'in Afrika felsefesinden beslenen 'ilişkisel adalet kuramı' — yapay zekâ kitabı olmadığı hâlde yapay zekâ çağının en önemli sorusunu soran bir kitap.

Daniel C. Dennett: Zihnin Büyüsünü Bozan Filozof

"Bilinç bir sır değilse nedir?" Dennett felsefeyi laboratuvara soktu; ama laboratuvarı da felsefeye teslim etmedi. Ryle'ın öğrencisi, Darwin'in savunucusu, 'içimizdeki küçük ben' sezgisinin en inatçı düşmanı. Ölümünden iki yıl sonra, yapay zekâ çağının en çok ihtiyaç duyduğu kavram onun: kavrayışsız yetkinlik.

Daniel C. Dennett

2025–2026'nın Öne Çıkan Felsefe Kitapları — II

Dünkü listenin devamı: Bu kez zihin ve makine ekseni. Michael Pollan bilincin bitkilerden yapay zekâya nerede başladığını soruyor; Yuk Hui Kant'ı makine çağında yeniden okuyor; Iain Thomson Heidegger'i ChatGPT'yle yüzleştiriyor; Wittgenstein-Turing hattı ikinci ciltte yönetişime geçiyor. Ve 2025-2026 felsefesinin büyük hikâyesi: Özne olmanın kendisi.

Yuk Hui, Ludwig Wittgenstein, Martin Heidegger

Robot Hakları: Bir Gün Makineler Hak Talep Ederse Ne Olacak?

Yapay zekâ artık yalnızca "ne yapabilir?" sorusunu değil, "ona ne yapabiliriz?" sorusunu da önümüze koyuyor. Bir Teksaslı çiftçi yapay zekâ hakları için dernek kurdu; Stanford Ansiklopedisi'nin güncel maddesi moral statüyü ciddi bir araştırma sorusu sayıyor; Philosophical Quarterly'de bir makale "istekli köle" tasarlamanın ahlakını tartışıyor. Asimov'dan Westworld'e, Singer'dan Kant'a uzanan bir dosya.

Eric Schwitzgebel, Peter Singer

2025–2026'nın Öne Çıkan Felsefe Kitapları

On kitap, üç soru. Schwitzgebel'in bilinç şüpheciliğinden Keeling ve Street'in yapay zekâ refahına, Wittgenstein ile Turing'in yeniden buluşmasından Harvey'nin Kapital anlatısına, Batchelor'ın Sokrates ile Buda'sından Hart'ın tanrılar diyaloğuna: Son iki yılın felsefe yayıncılığı, 'insan olmayan bir varlık ne zaman biri hâline gelir?' sorusunun etrafında toplanıyor.

Eric Schwitzgebel, David Harvey

Templeton Ödülü, zekânın evrimde kaçınılmaz olduğunu savunan paleontoloğa

1,4 milyon dolarlık 2026 Templeton Ödülü Cambridge'den Simon Conway Morris'e verildi. Tezi, Stephen Jay Gould'un ünlü metaforunu tersine çeviriyor: Hayatın kasedini yeniden sarsanız bile göz, kanat ve zekâ yeniden ortaya çıkar. Bu iddianın felsefi bedeli ağır — ve ödül gerekçesi tam da bunu söylüyor.

2026'nın Öne Çıkan Felsefe Kitapları

Yılın üçüncü çeyreğinde felsefe raflarına bakınca eğilim açık: yapay zekâ, bilinç, anlam, siyaset ve insan olmanın sınırları aynı rafta buluşuyor. Altı kitap, altı ayrı kapı — ama hepsi aynı odaya açılıyor. Ve Oxford'dan yeni çıkan bir derleme, o odanın kapısını tutuyor.

Eric Schwitzgebel, Yuk Hui