Ödüller: Du Châtelet Ödülü Qiu Lin'e, PSA'nın Bilim Felsefesi ve Irk Ödülü kasımda

Du Châtelet Ödülü: Newton'ın yasasına felsefi bir dönüş#

Duke Üniversitesi'nin Studies in History and Philosophy of Science dergisiyle birlikte her yıl doktora öğrencilerine ve doktorasını son beş yılda almış genç araştırmacılara verdiği Du Châtelet Fizik Felsefesi Ödülü'nün 2026 kazananı belli oldu: Simon Fraser Üniversitesi'nden Qiu Lin, "Du Châtelet, Clairaut ve Newton'ın Kütleçekim Yasasındaki Ters Kare Oranı" başlıklı makalesiyle. Ödül bin dolar, Duke'ta bir atölyede sunum ve makalenin dergide yayımlanmak üzere değerlendirilmesi; 2026 atölyesi 17 Kasım'da yapılacak. Bu yılın konusu, üçüncü baskısının 300. yılı dolayısıyla Newton'ın Principia'sıydı ve çağrı metni Leibniz-Clarke Yazışması'nı, Du Châtelet'yi, Kant'ı ve Mach'ı anıyordu; 11 Ekim takviminde Samuel Clarke'ı anlatırken bu tartışmaya değinmiştik.

Ödülün adını taşıyan Émilie Du Châtelet (1706-1749), Principia'yı Fransızcaya çeviren ve Fizik Kurumları (1740) ile Newton fiziğiyle Leibniz metafiziğini uzlaştırmaya çalışan filozof; son yirmi yılda felsefe tarihinin yeniden keşfettiği isimlerden. Lin'in konusu bu tarihin tam merkezinde: 1740'larda Clairaut, Ay'ın hareketindeki sapmaları açıklamak için Newton'ın ters kare yasasını geçici olarak değiştirmeyi önermiş, sonra hatasını bulmuştu; Du Châtelet bu tartışmayı yakından izledi. Makale, yasanın "ters kare" biçiminin kanıtla nasıl ilişkilendirildiğini, yani bir doğa yasasının biçiminin ampirik olarak nasıl sabitlendiğini soruyor; geçen hafta Norton'ın Lakatos Ödülü'nü anlatırken değindiğimiz "tümevarımın maddi kuramı"yla akraba bir soru.

PSA: Bilim felsefesi ırktan bağımsız mı?#

Bilim Felsefesi Derneği'nin (PSA) iki yılda bir verdiği Bilim Felsefesi ve Irk Ödülü, bilim felsefesini ırk, etnisite ya da ırkçılık tartışmalarıyla birleştiren en iyi kitabı, makaleyi ya da bölümü ödüllendiriyor; aday eserlerin son beş yılda yayımlanmış ve yazarın PSA üyesi olması gerekiyor, ödül 500 dolar ve derneğin "yeterince temsil edilmeyen bilim felsefecileri" girişimi (UPSS) bağışlarıyla karşılanıyor. 2026 ödülü, 19-22 Kasım'da San Diego'da yapılacak PSA2026 İki Yıllık Toplantısı'nda açıklanacak; başvurular haziranda kapandı, kazanan henüz duyurulmadı. Ödülün sorduğu soru, bilim felsefesinin son yıllarda en çok tartıştığı başlıklardan: Irk kategorisinin biyolojik bir gerçekliği var mı; genetik ve tıp araştırmalarında ırk nasıl kullanılmalı; bilimin tarihi ırkçılıkla nasıl iç içe geçti? Quayshawn Spencer, Adam Hochman ve Lisa Gannett gibi isimlerin çalışmalarıyla büyüyen bu literatür, bilim felsefesinin "değerden bağımsız" olma idealini de sorguluyor.

Takvim#

Sonbaharın ödül takviminde açık kalan başlıklar: Royal Institute of Philosophy'nin Nayef Al-Rodhan Ödülü 4 Kasım'da (kısa liste: Pinotti, Turello, Owen); Prix lycéen'in töreni 3 Kasım'da Paris'te Fransa Millî Kütüphanesi'nde; Japonya'nın lise ve üniversite öğrencileri için düzenlenen Etik ve Felsefe Grand Prix'sinin sonuçları kasım sonunda. Türkiye Felsefe Olimpiyadı 6 Aralık'ta.