Epistemoloji

Kâtip Çelebi: Osmanlı'da Bilginin Siyasetini Düşünen Bir Entelektüel

Onu "Osmanlı'nın büyük bibliyografyacısı" diye anmak, bir kütüphaneciye indirgemektir. Kâtip Çelebi'nin asıl sorusu şaşırtıcı ölçüde modern: Bir toplum sahip olduğu bilgiyi nasıl düzenler — ve nasıl kaybetmez? On beş bin kitaplık bir veri tabanını dijital teknoloji olmadan kurdu.

Kâtip Çelebi

Platon: Hakikat, Eğitim ve İktidar

Platon'u anlatmanın en kolay yolu mağarayı anlatmaktır. Gerçekten anlamanın yolu ise mağaradan çıkıp Atina'nın siyaset sahnesine geri dönmek. Sofistlerle kavgası, cevap üreten makineler çağında yeniden başlıyor: İkna edici konuşmak ile hakikati bilmek aynı şey mi?

Platon

Politik yapay zekâ: asıl tehlike sahteye kanmak değil, gerçeğe inanmamak

Teksas'ta bir senato adayı, rakibinin yapay zekâ ile üretilmiş kopyasına rakibin kendi sözlerini söyletti. Macaristan'da iktidar partisi, babası infaz edilen bir çocuğun sentetik görüntüsünü kampanya videosu yaptı. Ama uzmanların asıl kaygısı bunlar değil.

Leibniz: bilgisayardan üç yüzyıl önce düşüncenin hesaplanabilirliğini soran adam

Leibniz'i monadlar ve mümkün dünyaların en iyisiyle anlatmak, felsefe tarihinin en şaşırtıcı zekâlarından birini bir karikatüre indirger. Asıl hayali daha büyüktü: Anlaşmazlıklar tartışılarak değil, hesaplanarak çözülsün. Bugün o hayalin içinde yaşıyoruz.

Gottfried Wilhelm Leibniz

Bilinçli olmak, bilinçli olduğunu bilmek midir? Cambridge'den bugün çıkan derleme

Bugün yayımlanan bir derleme, zihin felsefesinin en eski ama en az sorgulanan varsayımını masaya yatırıyor: Her bilinçli hâl, öznesinin farkında olduğu bir hâl midir? Erken fenomenologlar ve erken analitik filozoflar bunu neredeyse tartışmasız kabul ediyordu. Bugün etmiyorlar.

Wittgenstein: yanlış cevaplarla değil, yanlış sorularla uğraşan filozof

"Önce dilin sınırlarını çizdi, sonra anlamın kullanım olduğunu söyledi." Bu özet Wittgenstein'ı iki filozofa böler ve ikisini de kaybeder. Asıl yaptığı şey daha rahatsız edici: Felsefi problemlerin bir kısmının cevabı değil, gramerinin sorunlu olduğunu göstermek.

Ludwig Wittgenstein

Chomsky konuşamıyor, tartışma sürüyor: The Monist ekimde özel sayı çıkarıyor

Noam Chomsky 2024'te geçirdiği ağır beyin kanamasından bu yana Brezilya'da tedavi görüyor; kamusal hayattan çekildi. Ama tartışmadan çekilmedi. Felsefenin en eski dergilerinden The Monist, ekim ayında yalnızca Chomsky'nin felsefi mirasına ayrılmış bir sayı yayımlıyor — ve büyük dil modelleri tartışmanın tam ortasında.

Noam Chomsky

Leiter'den gerçekçi cephe: "Gerçek normatiflik diye bir şey yoktur"

Alexy'nin ölümünü duyuran blogun sahibi, hukuk felsefesinde onun tam karşı kutbunda duruyor. Brian Leiter'in Oxford'dan çıkan yeni derlemesi, yargıçların kararlarını gerekçelerin değil psikolojinin, ideolojinin ve toplumsal koşulların açıkladığını savunuyor. NDPR'daki inceleme bir çelişkiye işaret ediyor.

Sanders Metafizik Ödülü 2026: mantıksal atomculuğa dönüş

İki yılda bir verilen Sanders Metafizik Ödülü'nün 2026 sahibi, Berkeley'den iki genç araştırmacının ortak çalışması oldu: 'Logical Atomism'. Ödül, yüz yıl önce Russell ve Wittgenstein'ın kurduğu bir programı yeniden masaya koyan bir metne gitti.