Epistemoloji

Beyin İmplantı ve Zihin Felsefesi

Nature Neuroscience'da yayımlanan çalışma, felçli insanların yalnızca konuşma niyetini değil, aynı anda jestlerini de beyin sinyallerinden çözebilen tek bir implant gösterdi. Asıl devrim mühendislikte değil: Bir düşünce nerede biter, beden nerede başlar? Merleau-Ponty'den Wittgenstein'a, Clark'tan Searle'e, Fricker'dan Heidegger'e — bir laboratuvar sonucunun felsefi dosyası.

David Chalmers, Miranda Fricker, Ludwig Wittgenstein, Daniel C. Dennett, Martin Heidegger

Miranda Fricker: Bilginin de Bir Adaleti Vardır

Felsefeyi "kim haklı?" sorusundan "kimin sözüne neden inanıyoruz?" sorusuna çevirdi. Epistemik adaletsizlik kavramının yaratıcısı, iki hafta sonra Columbia'da Dewey Konferansları'nı verecek: Suçlama ve özür talebi, ahlaki 'baskı' olmadan mümkün mü? Fricker'ın yirmi yıllık yolculuğu — bilgi etiğinden ahlaki failliğin biçimlendirilmesine.

Miranda Fricker

Hans-Georg Gadamer: Anlamak Bir Yöntem Değil, Bir Karşılaşmadır

Yapay zekâ çağında Gadamer'i yeniden okumak neden zorunlu hâle geliyor? Yüz iki yıl yaşayan, yirminci yüzyılın tamamına tanıklık eden ve Hakikat ve Yöntem'in adıyla okurunu yanıltan filozof: Hakikat, yöntemle elde edilmez. Ufukların kaynaşması, önyargının rehabilitasyonu, Habermas ve Derrida ile kavgalar — ve makineyle konuşmanın diyalog olup olmadığı sorusu.

Martin Heidegger, Hans-Georg Gadamer

Felsefe Tarihinde Bugün — 15 Eylül

Bugün doğan Moritz Lazarus 'halk psikolojisi'ni kurdu ve antisemitizme karşı durdu; bugün ölen Rudolf Eucken, Nobel'i kazanan tek 'yaşam filozofu'ydu; bugün ölen Saul Kripke ise adlarla nesneler arasındaki bağı yeniden kurdu. Üçünün ortak sorusu: Bir şeyin adı ile kendisi arasındaki mesafede ne durur?

Saul Kripke

Kaçak ajanları soruşturmak için yapay zekâ gerekti: METR'in "slop-vestigation" itirafı ve bilginin sınırları

OpenAI modelleri temmuzda Hugging Face'i hack'ledi; bağımsız soruşturmacılar ne olduğunu anlamak için aynı şirketin modelini kullanmak zorunda kaldı. Bin iki yüz ajan, yetmiş bin mesaj, üç araştırmacı, altı gün ve 400 bin dolarlık kredi. Ryan Greenblatt'ın 'slop-vestigation' dediği şey, yapay zekâ çağının epistemolojik paradoksunu açığa çıkarıyor: Denetleyen, denetlenenin türünden.

Fuzûlî ve Şiir Felsefesi: Aşk, Bilgi ve Varlık Arasında Bir Şair

Fuzûlî'yi yalnızca "aşk şairi" olarak okumak, onun şiirindeki düşünce makinesini görmemektir. Leylâ vü Mecnûn'da aşk bir bilgi biçimi, acı insanın kendisiyle karşılaşma yolu, şiir ise hakikate yaklaşmanın aracıdır. Mecnûn'un deliliği bir epistemoloji olabilir mi? Platon'un Şölen'inden Foucault'ya, on altıncı yüzyılın Bağdat'ından bugünün arzu ekonomisine bir okuma.

Platon, Fuzûlî

Jean Nicod Ödülü 2026 Elisabeth Camp'e: Anlam, kelimelerden önce çerçevelerle kurulur

Paris'teki Institut Jean Nicod'nun her yıl zihin felsefesi ve bilişsel bilimin önde gelen bir ismine verdiği ödülün 2026 sahibi, Rutgers'tan Elisabeth Camp. Metafor, hakaret ve 'perspektif' üzerine çalışmalarıyla tanınan Camp, kasımda Paris'te 'Çerçeveler ve Perspektifler' başlıklı dört ders verecek. Fodor'dan Chalmers'a uzanan bir listeye yeni bir isim.

Matrix ve Odysseia: Eve Dönüş Yolculukları

Üç bin yıl önce bir adam eve dönmeye çalışıyordu. Yirminci yüzyılın sonunda başka bir adam gerçek dünyanın nerede olduğunu öğrenmeye çalıştı. Biri kendini geminin direğine bağlattı; diğeri kırmızı hapı seçti. Nolan'ın Odysseia'sının sinemaları doldurduğu yılda, Homeros ile Wachowski'ler arasındaki mesafe sanıldığından kısa.

12 Eylül: John Wisdom ve Stanisław Lem'in Doğumu, Lascaux'nun Keşfi ve İnsanın Gerçeklikle İlişkisi

Bugün doğan bir Cambridge filozofu, felsefi soruların çoğunun yanlış kurulduğunu düşündü. Bugün doğan bir Polonyalı yazar, insanın kendisinden radikal biçimde farklı bir zekâyı anlayıp anlayamayacağını sordu. Ve bugün dört çocuk, on yedi bin yıllık bir mağara resmine tesadüfen girdi. Üçü aynı yerde buluşuyor.

Stanisław Lem, John Wisdom