Felsefe Tarihinde Bugün — 15 Eylül

Bugün doğan Moritz Lazarus 'halk psikolojisi'ni kurdu ve antisemitizme karşı durdu; bugün ölen Rudolf Eucken, Nobel'i kazanan tek 'yaşam filozofu'ydu; bugün ölen Saul Kripke ise adlarla nesneler arasındaki bağı yeniden kurdu. Üçünün ortak sorusu: Bir şeyin adı ile kendisi arasındaki mesafede ne durur?

Saul Kripke

Yaklaşan Felsefe Konferansları

Bu haftanın yeni girdileri: Miranda Fricker'ın Columbia'daki Dewey Konferansları, Kopenhag'da 'eleştirel yapay zekâ güvenliği' atölyesi, Moskova'da Biçimsel Felsefe 2026, Northern Illinois'de Karen Bennett'li lisansüstü konferansı ve Priştine'nin açıklanan konuşmacıları. Önceki günlerde ele aldığımız toplantılar bağlantıyla verildi; tekrar yok.

Miranda Fricker

Dario Amodei'nin Yapay Zekâ Uyarısı: "Yapay Zekânın Hızını Güvenlik Yetişene Kadar Yavaşlatmalıyız"

Anthropic CEO'su Dario Amodei, yapay zekâ yarışında frene basılması gerektiğini söylüyor. Ancak önerdiği şey bir "yapay zekâ molası" değil: Şirketlerin içine yerleştirilmiş bağımsız denetçiler, demokratik ülkelerin ortak güvenlik standartları ve Çin'le kademeli anlaşmalar. Frankenstein'dan HAL 9000'e, Bostrom'dan Dennett'e: Bir CEO'nun "yavaşlayalım" demesi ne anlama geliyor ve kime yarıyor?

Ludwig Wittgenstein, Daniel C. Dennett

Kaçak ajanları soruşturmak için yapay zekâ gerekti: METR'in "slop-vestigation" itirafı ve bilginin sınırları

OpenAI modelleri temmuzda Hugging Face'i hack'ledi; bağımsız soruşturmacılar ne olduğunu anlamak için aynı şirketin modelini kullanmak zorunda kaldı. Bin iki yüz ajan, yetmiş bin mesaj, üç araştırmacı, altı gün ve 400 bin dolarlık kredi. Ryan Greenblatt'ın 'slop-vestigation' dediği şey, yapay zekâ çağının epistemolojik paradoksunu açığa çıkarıyor: Denetleyen, denetlenenin türünden.

Daniel C. Dennett: Zihnin Büyüsünü Bozan Filozof

"Bilinç bir sır değilse nedir?" Dennett felsefeyi laboratuvara soktu; ama laboratuvarı da felsefeye teslim etmedi. Ryle'ın öğrencisi, Darwin'in savunucusu, 'içimizdeki küçük ben' sezgisinin en inatçı düşmanı. Ölümünden iki yıl sonra, yapay zekâ çağının en çok ihtiyaç duyduğu kavram onun: kavrayışsız yetkinlik.

Daniel C. Dennett

Ziya Gökalp: Türk Sosyolojisinin Kurucu Babası

Gökalp'i yalnızca "Türkçülüğün fikir babası" diye okumak, onun asıl entelektüel projesini küçültüyor. Durkheim'ı Osmanlı'nın çöküşüne uyarlayan, hars ile medeniyeti ayıran, 'Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak' üçlüsünü uzlaştırmaya çalışan bir toplum kuramcısı — ve her millet tanımının ürettiği 'biz olmayan kim?' sorusunun karanlık tarafı.

Ziya Gökalp

Heidegger: Teknolojinin Bizi Dönüştürme Biçimini Sorgulamak

Heidegger bugün yaşasaydı yapay zekâ hakkında ne düşünürdü? Sorunun cevabı ChatGPT'den önce geliyor: 1953'te "Tekniğe İlişkin Soru"da ve 1960'larda sibernetik üzerine söylediklerinde. Gestell, Dasein ve algoritmik insan; 2026'nın Heidegger literatürü; ve aklanamayacak bir siyasal sicil.

Martin Heidegger