4 EKİM 2026 — YAKLAŞAN FELSEFE ETKİNLİKLERİ VE YENİ KİTAPLAR

Ekim ve kasım ayları Türkiye'de felsefe açısından yoğun geçecek. İstanbul öne çıkarken, etkinlikler yalnızca Batı felsefesiyle sınırlı kalmıyor; İslam felsefesi, bilim felsefesi, teknik, matematik, Çin ve Kore düşüncesi de takvimde. Daha önce ayrı haber yaptığımız toplantıları bağlantıyla verdik, ayrıntıları tekrarlamadık; bu haftanın yeni girdileri Hildesheim, Hangzhou ve Tokyo. Yazının sonunda Türkçede yeni çıkan felsefe kitapları için ayrı dosyamıza bağlantı var.

Türkiye'de felsefe takvimi hareketleniyor#

8 Ekim · İstanbul Üniversitesi — I. Önay Sözer Çağdaş Felsefe Sempozyumu. Edebiyat Fakültesi Genel Kurul Odası'nda, Türkiye'de fenomenoloji ve Hegel araştırmalarının önemli isimlerinden Önay Sözer'in (1936-2022) düşüncesine odaklanan ilk sempozyum. Sözer'in felsefesini Türkiye'deki fenomenoloji ve çağdaş kıta felsefesi geleneği içinde yeniden değerlendirmek açısından önemli bir buluşma; programı takvimde ve haberimizde.

22-23 Ekim · İstanbul Medeniyet Üniversitesi — II. Öğrenci Kongresi: "Teknik ve Felsefe". Aristoteles'in tekhne'sinden Bacon'a, Marx'tan Benjamin'e, Heidegger'den Simondon'a uzanan bir çizgide teknik kavramı; yapay zekâ, teknoloji etiği, teknik ve ontoloji, teknoloji ve estetik, feminizm ve ekoloji başlıkları. Lise, lisans ve lisansüstü öğrencilerine açık. Haber · takvim. Bölümün takviminde 14 Ekim için "Türk Düşüncesinde Çağdaş Yansımalar: Gençler Düşünüyor, Soruyor, Tartışıyor" başlıklı bir öğrenci etkinliği de anılıyor; ayrıntılarını bölümden teyit edince takvime ekleyeceğiz.

26-27 Ekim · İstanbul Üniversitesi — I. Ulusal İslam Felsefesi Sempozyumu: "İskenderiye'den Bağdat'a". Odakta Geç Antikçağ felsefesinin İslam dünyasına aktarılması, tercüme hareketleri ve bu mirasın yeniden yorumlanması. Başlık, İslam felsefesini "Yunan felsefesinin aktarılması" şeklindeki eski anlatının ötesinde, çeviri, dönüşüm ve yeniden üretim problemi olarak tartışmak açısından önemli. Haber · takvim.

3-5 Kasım · İstanbul Medeniyet Üniversitesi — 36. Novembertagung. Matematik tarihi ve felsefesinin genç araştırmacılar konferansı ilk kez İstanbul'da; bu yılın konusu "Matematikte (Algılanan) İkilikler: Karşıtlıklar, Sınırlar ve Gerilimler". Toplantı matematiği yalnızca teknik bir bilim olarak değil, tarihsel ve felsefi bir düşünme biçimi olarak ele alıyor. Takvim.

5-6 Kasım · İstanbul Üniversitesi — Reichenbach in İstanbul. Felsefe Bölümü ve Mantık Araştırmaları Derneği'nin uluslararası kongresi Hans Reichenbach'ın mirasını ele alıyor: bilim felsefesi, olasılık, nedensellik, zaman, uzay ve görelilik kuramının felsefi temelleri. Sembolik önemi büyük: Nazi Almanyası'ndan kaçtıktan sonra 1933-1938 arasında İstanbul Üniversitesi'nde ders veren Reichenbach'ın mirası, doksan yıl sonra aynı kurumda tartışılacak. Haberimiz; Reichenbach'ın asistanı Nusret Hızır'ı da anmıştık.

Batı'nın dışına çıkan felsefe takvimi#

Japonya: Felsefe ve yapay zekâ. 16-17 Ekim'de Hokkaido'da Philosophy & AI 5 çalıştayı; Hong Kong Üniversitesi AI & Humanity Lab'in düzenlediği dizi, yapay zekâyı özellikle dil felsefesi ve epistemoloji açısından ele alıyor. Takvim. Tokyo Üniversitesi Felsefe Merkezi'nin (UTCP) ekim programında bilinç, beden, estetik ve metafizik başlıkları var; 9 Ekim için duyurulan "The Aesthetics and Metaphysics of Mirror Images" konferansını, merkezin sayfasından teyit edince takvime ekleyeceğiz.

Almanya: Kore Felsefesi Haftası. Hildesheim Üniversitesi'nin Küresel Felsefe (GloPhi) programı, 5-8 Ekim'i Kore felsefesine ayırdı: 5-6 Ekim'de Kuzey Amerika Kore Felsefesi Derneği'nin 11. yıllık konferansı, 7-8 Ekim'de "Modern Korean Thinkers: Late 19th Century to 1945" uluslararası çalıştayı (düzenleyenler Sool Park, Dobin Choi, Hyojin Lee Fromell). Çalıştay, sömürge yönetimine, dinî reform hareketlerine ve Avrupa felsefesiyle karşılaşmaya cevap veren modern Kore düşünürlerini, her oturumda bir düşünürün İngilizceye çevrilmiş temel metnini birlikte okuyarak ele alıyor. Arkasındaki soru, Batı merkezli "felsefe" tanımının modern Kore düşüncesini anlamak için yeterli olup olmadığı; bu soru yalnızca Kore tarihiyle değil, küresel felsefe tarihinin nasıl yeniden yazılması gerektiğiyle ilgili. Hildesheim'daki Oxford Yeni-Konfüçyüsçülük toplantısıyla birlikte, Tu Weiming yazımızda anlattığımız "Doğu Asya düşüncesinin geri dönüşü"nün bir parçası.

Çin: Bilim tarihinin felsefesi. 24-25 Ekim'de Zhejiang Üniversitesi'nde (Hangzhou) "Historiography of Science in China" çalıştayı; Transversal: International Journal for the Historiography of Science dergisinin özel sayısına katkıda bulunacak yazarları bir araya getiriyor, bildiriler önceden paylaşılıp tartışılıyor. Toplantı, Çin'in modernleşme deneyimini Batı biliminin basitçe "ithali" olarak değil, Çin düşüncesinin bilim ve moderniteyle karşılaşması olarak ele alıyor. Kasımda ise Şanghay'da Fudan Üniversitesi'nde Timothy Williamson'ın Çin felsefesiyle karşılaşması, Batı analitik felsefesi ile Çin felsefesini doğrudan karşı karşıya getirecek.

Doğrulayamadıklarımız. Ekim ayı için Hindistan'da (Pondicherry'de karşılaştırmalı felsefe, Jaipur'da epistemoloji, Bhubaneswar'da felsefe tarihi, Goa'da uygulamalı etik, Yeni Delhi'de IGNCA konferansı) ve 19-20 Ekim'de çevrim içi bir "International Conference on African Philosophy" için dolaşan kayıtları düzenleyici kurumların duyurularından teyit edemedik; bu listeye almadık. Felsefenin coğrafyasının genişlemesi gerçek bir eğilim, ama takvimimize yalnızca doğrulanmış toplantılar giriyor; bir hafta önce Dakar'daki UNESCO konferansını ve Seul'deki Hint felsefesi konferansını bu ölçütle eklemiştik.

Kitaplar#

Türkçede bu sonbahar yedi yeni felsefe kitabı var: Foucault'nun Felsefi Beyan'ı, Frédéric Gros'nun Utanç Devrimci Bir Duygudur'u, Harun Tepe'nin İnsan Haklarını Kim Öldürdü?'sü, George Makari'nin Korkuya ve Yabancılara Dair'i, Geneviève Fraisse'in Feminizm ve Felsefe'si, Mustafa Günay'ın İnsana Felsefeyle Yönelmek'i ve Douglas Kutach'ın Nedensellik'i. Hepsini ayrı bir dosyada ele aldık.

4 Ekim'in dikkat çekici düşünsel ortaklığı#

Bu haftanın kitaplarına ve konferanslarına birlikte bakıldığında felsefenin gündeminin birkaç büyük eksen etrafında toplandığı görülüyor: insan hakları, yapay zekâ ve teknik, korku ve yabancı, cinsiyet ve eşitlik, bilim ve gerçeklik, Çin ve Kore düşüncelerinin Batı merkezli felsefe tarihine itirazı. Ve belki de bütün bu tartışmaları birbirine bağlayan soru şu: 21. yüzyılda insanı yeniden düşünmek için 20. yüzyılın felsefi kavramları hâlâ yeterli mi?