Yılın en iyi on felsefe makalesi seçildi — ve seçim tartışılıyor

Her yıl dünyada binlerce felsefe makalesi yayımlanıyor. Hiç kimse hepsini okuyamaz.

Philosopher's Annual, 1978'den beri bu imkânsızlığa bir yanıt üretiyor: Yılın en iyi on makalesini seçmek. Kendi tanımıyla bu, "ifade etmesi ne kadar basitse gerçekleştirmesi o kadar imkânsız" bir amaç.

Kırk beşinci cilt açıklandı; 2025 literatürünü kapsıyor.

Seçilen on makale#

Evan Behrle (Harvard), "Hak Ediş ve Ekonomik Karşılıklı Bağımlılık" — Journal of Philosophy. İşçilerin üretime katkıları oranında ücret hak ettiği fikri, felsefe dışında çok yaygın. Behrle bunun kendi terimleriyle çöktüğünü savunuyor: Bir işçinin katkısının büyüklüğü, öteki işçilerin ancak birlikte yaptıklarına bağlıysa, katkıya göre ödüllendirme bu bağımlılığı göremez.

Sam Berstler (MIT), "Açık Sırların Yapısı" — Philosophical Review. Konuşmada, ortaklaşa doğru bildiğimiz şeyleri çoğu zaman dile getirmeyiz. Berstler, "açık sır normları"nın kendine özgü bir yapısı olduğunu gösteriyor: Bu normlar yinelenir — sırrın açık olduğu da bir açık sırdır. Goffman'ın toplumsal etkileşim kavramına dayanarak, konuşmacıların bu yapıyı stratejik olarak nasıl kullandığını çözümlüyor.

Kyle Blumberg (Melbourne) ve Ben Holguín (Johns Hopkins), "Kurgusal Gerçeklik" — Philosophical Review. Sherlock Holmes'un kafasındaki saç sayısının bir doğru yanıtı var mı? Yazarlar var diyor — ve kurmaca hakkındaki her anlamlı soru için. David Lewis'in hâkim yaklaşımına karşı çıkıyorlar. Sitemizde bu dönem ele aldığımız Kit Fine'ın metafizik çalışmasıyla aynı ailedendir.

Liam Kofi Bright (LSE), Nathan Gabriel (UC Merced), Cailin O'Connor (UC Irvine) ve Olúfẹ́mi O. Táíwò (Georgetown), "Irksal Kapitalizmin İstikrarı Üzerine" — Ergo. Kapitalizm ile ırksal hiyerarşi arasındaki bağı, evrimsel oyun kuramı araçlarıyla modelliyorlar. Tez: Toplumsal bir kurgu olarak ırk, tam da kapitalist sistemlerde ortaya çıkan istikrarlı ve eşitsiz dağılımları kolaylaştıracak özelliklere sahip.

Colin Chamberlain (UCL), "Bir Şeftali Nasıl Yenir: Malebranche'ta Tutkuların İşlevi" — Mind. Malebranche'a göre duyular, hayal gücü ve tutkular bedenin ihtiyaçlarına hizmet eder. Chamberlain, tutkuların bizi nasıl hayatta tuttuğunu açıklıyor: Eğilim ile eylem arasındaki boşluğu, failin rızasını doğurarak kapatıyorlar.

Dai Heide (Simon Fraser), "Transandantal Estetik ve Leibnizci Uzay Kuramı" — Journal of the History of Philosophy. Kant yorumcuları, Kant'ın Leibniz'e yanıtında bağıntıcılığa odaklandı; Leibniz kuramının metafizik gerçekçi yanını atladılar. Heide, Kant'ın uzayın monistik olduğu — bütünün parçalardan önce geldiği — savına dayanan güçlü bir argüman çıkarıyor.

Elselijn Kingma (KCL) ve Fiona Woollard (Southampton), "Cenininize Zarar Verebilir misiniz?" — Ethics. Hamile kişiler cenin için "optimal" sayılmayan biçimde davrandığında, bu çoğu zaman "zarar vermek" olarak çerçevelenir. Yazarlar bu çerçevelemenin, hamilelikteki özel yükümlülüklere dair asıl soruları atlamak için kullanılan bir kestirme yol olduğunu savunuyor.

Alexander Meehan (Wisconsin) ve Snow Zhang (UC Berkeley), "Bayes Geri Döndü" — Philosophical Review. Bayesçi güncelleme, öğrenmenin şeffaf olmadığı durumlarda beklenen doğruluğu evrensel olarak en üst düzeye çıkarmıyor. Yazarlar bir kuralın yalnızca tek bir öğrenme durumundaki değil, bütün durumlar boyunca toplam beklenen doğruluğuyla değerlendirilmesi gerektiğini öne sürüyor — ve bu ölçüte göre Bayes yeniden kazanıyor.

Paulina Sliwa (Viyana), "Zihinleri ve Kalpleri Değiştirmek" — Oxford Studies in Metaethics, c. 20. Ahlaki bir soruda kararsızsanız, başkasının tanıklığına dayanmak sizi ahlaken eksik kılar mı? Yaygın görüş, ahlaki tanıklığın inancı değiştirebileceğini ama duyguyu değiştiremeyeceğini söyler. Sliwa buna karşı çıkıyor: Hermenötik öğüt — kişinin kendi ahlaki durumunu anlamlandırmasına yardım eden tanıklık — hem zihni hem kalbi değiştirebilir.

Quinn White (Harvard), "Önce Sevgi" — Philosophy and Phenomenological Research. Başkalarının insanlığına nasıl karşılık vermeliyiz? Refahlarını gözetmek mi, özerkliklerine saygı mı? White, Yahudilik, Hıristiyanlık ve Budizm'de bulunan üçüncü bir yanıtı savunuyor: herkesi sevmek. Sonra şaşırtıcı bir sonuca varıyor — bizim gibi sıradan failler için herkesi sevmenin en asgari yaklaşımı saygıdır; ve deontolojik etiğin temel yapıları buradan türetilebilir.

Kim seçiyor?#

Philosopher's Annual'ın editörleri Daniel J. Singer (Pennsylvania), Lila Graham, Lorenzo Manuali ve Brett Thompson (Michigan). Yürütücü editör Patrick Grim.

Aday gösteren editör listesi ise altmışı aşkın isimden oluşuyor: Ned Block, Tyler Burge, Cian Dorr, Adam Elga, Alan Hájek, Brian Leiter, Jeff McMahan, Derk Pereboom, Duncan Pritchard, Ted Sider, Scott Soames, Johan van Benthem ve diğerleri.

Bu kalabalık, seçimin tek bir zevke bağlı olmamasını amaçlıyor.

İtirazlar#

Duyurunun altındaki tartışma, listenin kendisinden daha öğretici.

Dergi yoğunlaşması. Bir yorumcu, Philosophical Review'ün "isabet oranına" hayret ediyor: Dergi yılda görece az makale yayımlıyor, ama listede üç makalesi var. Bu, mükemmel bir hakemlik sürecinin kanıtı mı, yoksa aday gösterenlerin dikkatinin zaten o dergilere kilitli olduğunun mu?

Kesimin keyfiliği. Aday gösterenlerden bazıları, kısa listeden nihai listeye geçişin oldukça keyfi olabildiğini belirtiyor. Bir yorumcu bu yüzden on yedek makalenin de yayımlanmasını öneriyor.

Dil. En sert yorum kısa: "İngilizce takımının bir yıllık hâkimiyeti daha." Liste, İngilizce dışında yazılmış tek bir makale içermiyor.

Bu son itiraz, felsefede yapısal bir soruna işaret ediyor. Türkçe, Almanca, Fransızca, Japonca ya da Arapça yazılmış bir makalenin böyle bir listeye girme olasılığı fiilen sıfır. Sitemizde bu ay ele aldığımız Türkiye'nin felsefe dergileri haritasında görülen üretim, bu ölçme sisteminin dışında kalıyor.

Bir listenin işlevi#

Böyle seçkilere yöneltilen "kim karar veriyor" itirazı haklı. Ama listenin asıl işlevi hüküm vermek değil.

Yılda binlerce makale çıkan bir alanda, on makalelik bir kesit ortak bir okuma zemini kuruyor. Farklı alt alanlardan felsefecilerin aynı metinleri okumuş olma ihtimalini artırıyor.

Bu yılki listeye bakınca o zeminin nerede olduğu görülüyor: hak ediş ve eşitsizlik, konuşmanın örtük normları, kurmacanın ontolojisi, ırk ve ekonomi, erken modern zihin kuramı, Kant yorumu, üreme etiği, Bayesçi epistemoloji, ahlaki tanıklık ve sevginin ahlaktaki yeri.

Dar bir alan değil.

---

Tam liste ve makale özetleri philosophersannual.org adresinde.