Lebowitz Ödülü belleğe gitti: De Brigard ve Robins karşı karşıya gelecek

Felsefe ödüllerinin çoğu bir kişiye verilir. Lebowitz Ödülü iki kişiye verilir — ve seçim ölçütü alışılmadıktır: Kazananlar, güncel bir konuda karşıt görüşler savunan iki filozof olmalıdır.

Ödülü kazananlar bir APA bölge toplantısında düzenlenen Lebowitz sempozyumunda görüşlerini sunar ve karşılıklı tartışır. Ödül, Amerikan Felsefe Derneği (APA) ile Phi Beta Kappa Derneği tarafından ortaklaşa veriliyor.

Bu yılın kazananları ağustos sonunda açıklandı: Felipe De Brigard (Duke Üniversitesi, Felsefe ve Psikoloji-Sinirbilim profesörü) ve Sarah Robins (Purdue Üniversitesi, Felsefe profesörü).

İkisinin de alanı aynı: bellek felsefesi.

Neden bellek?#

Bellek, uzun süre felsefenin ikinci sıra konularından biriydi. Son yirmi yılda merkeze taşındı — ve nedeni sinirbilimdeki bulgular.

Klasik anlayış belleği bir depo olarak düşünür: Yaşadığımız olay kaydedilir, saklanır, gerektiğinde geri çağrılır. Hatırlamak, kaydı okumaktır.

Deneysel çalışmalar bu modeli sarstı. Hatırlama edilgen bir okuma değil, etkin bir yeniden kurma süreci gibi görünüyor. Her hatırlayışta anı yeniden inşa ediliyor ve bu inşa, mevcut durumdan, beklentilerden ve sonradan edinilen bilgilerden etkileniyor.

Buradan felsefi bir soru doğuyor ve tartışmanın ekseni bu: Hatırlamak ile hayal etmek arasında türsel bir fark var mı?

İki konum#

De Brigard'ın çalışmaları, hatırlama ile geleceği tasarlamanın aynı sinirsel sistemi kullandığını gösteren bulgulardan hareket ediyor. Bu okumada bellek, geçmişi doğru aktarmak için değil, olası durumları simüle etmek için evrimleşmiş bir yeti. Geçmişi hatırlamak, "başka türlü ne olabilirdi?" sorusuyla aynı makineyi çalıştırıyor.

Bu görüş, belleğin doğruluğunu ikincil kılar. Bellek yanılıyorsa bu bir arıza değil, sistemin tasarımının sonucudur.

Robins ise belleğin ayırt edici bir yeti olduğunu savunan hattın önde gelen isimlerinden. Ona göre hatırlama ile hayal etme arasındaki farkı silmek, kavramın kendisini yok eder. Bir anının bir olaya nedensel bir bağla bağlı olması — o olayın izini taşıması — hatırlamayı hayalden ayıran şeydir.

Robins'in bellek biliminin felsefedeki rolü üzerine çalışmaları, iki alan arasındaki alışverişin nasıl kurulması gerektiğine dair de bir yöntem tartışması yürütüyor.

Neden bu tartışma önemli?#

Konu teknik görünüyor ama sonuçları geniş.

Hukuk. Tanık ifadesinin güvenilirliği, belleğin ne tür bir yeti olduğuna bağlı. Hatırlama yeniden kurmaysa, "gördüm" demek ne kadar ağırlık taşır?

Kişisel kimlik. Locke'tan bu yana kişisel özdeşliğin belleğe dayandırılması yaygın bir konum. Bu köşede dün andığımız Locke'un ölçütü buydu. Ama bellek sürekli yeniden inşa ediliyorsa, kimliğin dayandığı zemin de kaygan hâle gelir.

Yapay zekâ. Dil modellerinin "bellek" denen özelliği, insan belleğine ne kadar benzer? Sitemizde bu ay ele aldığımız Derrida'nın arşiv ve iz kavramları tam bu soruya değiniyordu: Kaydetmek, hatırlamak mıdır?

Ödülün fikri#

Lebowitz Ödülü'nün asıl ilginç yanı belki de yapısı.

Felsefede ödüller genellikle bir konumu ödüllendirir. Lebowitz anlaşmazlığı ödüllendiriyor: İki iyi filozofun, aynı konuda farklı sonuçlara varabilmesini alanın sağlığının işareti sayıyor.

Bu, sitemizde bu ay tanıttığımız Krista Lawlor'ın Being Reasonable kitabının tezini kurumsal biçimde uyguluyor: Makullük, karşı tarafı yenmek değil, onun değer haritasını okuyabilmektir.

Sempozyumun hangi APA bölge toplantısında yapılacağı henüz duyurulmadı.