Selçuk'taki Mantık, Matematik ve Felsefe Sempozyumu'nun programı açıklandı: Ahmet Arslan ve Kaan H. Ökten çağrılı konuşmacı

Türkiye'de felsefe toplantılarının çoğu bir kez yapılır ve unutulur; on yıl aralıksız süren, sonra kesilen ve on dört yıl sonra yeniden başlayan bir dizi ise nadirdir. Mantık, Matematik ve Felsefe Sempozyumu bu nadir örneklerden biri. İstanbul Kültür Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi'nin koordinatörlüğünde, Selçuk Belediyesi ve Türk Matematik Derneği'nin MAD Projesi iş birliğiyle düzenlenen on birinci buluşma, 1-3 Ekim 2026'da Selçuk Efes Kent Belleği'nde toplanıyor; sempozyuma üç gün kala program yayımlandı ve çağrılı konuşmacılar açıklandı: Ahmet Arslan ve Kaan H. Ökten. Sempozyumu ilk duyurduğumuzda temasını ele almıştık; bu yazı, programın açıklanması vesilesiyle dizinin hikâyesini, konuşmacılarını ve bugünkü anlamını bir arada değerlendiriyor.

Erdal İnönü'nün mirası: Assos'tan Foça'ya on yıl#

Dizinin kurucusu, Türkiye'nin en önemli fizikçilerinden ve bilim politikasının en etkili isimlerinden Erdal İnönü'dür (1926-2007). Wigner'in öğrencisi, İnönü-Wigner grup daralması ile matematiksel fizik literatürüne adını yazdıran, ODTÜ'nün kurucu kadrosundan, sonra rektör, TÜBİTAK başkanı ve siyasetçi olan İnönü, 2003'te İstanbul Kültür Üniversitesi'nin çatısı altında mantıkçıları, matematikçileri ve filozofları aynı masaya oturtan bir sempozyum başlattı. İlk toplantı 26-28 Eylül 2003'te Assos'ta yapıldı; Aristoteles'in Platon'un ölümünden sonra üç yıl yaşadığı ve Hermias'ın sarayında felsefe okulu kurduğu antik kentte. İkinci toplantı da Assos'ta, "Kaos" temasıyla toplandı; 2005'ten itibaren sempozyum Foça'ya taşındı ve her eylül, düşünce dünyasının bir temel sorusunu tema olarak seçti: "Sonsuzluk ve Görelilik" (2005), "Olasılık" (2006), "Bilim ve Sanat" (2007), "Evrim" (2008), "Toplum, Bilim, Teknoloji ve Etik Değerler" (2009), "Bilim, Felsefe ve Sanatta Postmodern Yaklaşımlar" (2010), "Düşüncenin İletişim Aracı Olarak Dil" (2011) ve son olarak, 2012'de, "Üniversite, Üniversitelerimiz, Üniversite Nereye?".

Bu on yıl, Türkiye'de mantık, matematik felsefesi ve bilim felsefesi çalışanların düzenli olarak bir arada bulunduğu nadir ortamlardan biriydi; bildiriler her yıl ciltler hâlinde yayımlandı ve onuncu yılda bir derleme kitap çıktı. 2012'deki "üniversite nereye" sorusu, geriye dönüp bakınca, dizinin kendi kaderi hakkında bir soru gibi okunuyor: Sempozyum o yıldan sonra yapılmadı. Nedeni açıklanmış değil; ama Türkiye'de üniversitelerin 2010'larda geçirdiği dönüşüm, özel üniversitelerin bütçe daralması ve kurucu kuşağın çekilmesi bir araya gelince, İnönü'nün ölümünden beş yıl sonra dizi durdu.

On dört yıl sonra Selçuk: Neden şimdi?#

İKÜ Fen-Edebiyat Fakültesi, diziyi "uzun bir sessizliğin ardından" yeniden başlattığını söylüyor ve bu kez İKÜ'nün kurucusu, Mütevelli Heyeti Onursal Başkanı Fahamettin Akıngüç'ün anısına adıyor. Mekân seçimi de anlamlı: Assos Aristoteles'in, Foça İyonya'nın kentiydi; Selçuk ise Herakleitos'un Efes'i, aynı zamanda antik dünyanın en büyük kütüphanelerinden Celsus'un bulunduğu yer. Düzenleyiciler, bu yıl kabul edilen bildirilerin tam metinlerinin uluslararası bir yayınevinden e-kitap olarak yayımlanacağını duyurdu; bu, dizinin yalnızca yeniden başlamasını değil, kalıcılaşmasını hedeflediğini gösteriyor.

Bu yılın teması "ÂRÂF: Belirsiz Kesinlikler, Kesin Belirsizlikler Arasında İnsan ve Bilgi". Sözcük, İslam düşüncesinde cennet ile cehennem arasındaki ara bölgeyi adlandırır; sempozyum onu epistemolojiye taşıyor. Matematiğin kesinliği Gödel'den beri kendi sınırlarını biliyor; mantığın tutarlılığı, çok değerli ve parakonsistent mantıklarla çoğullaştı; olasılık ve belirsizlik, kuantum fiziğinden yapay zekâya bilimin gündelik dili oldu. Tema, dizinin ilk on yılının sorularıyla, "kaos", "olasılık", "sonsuzluk", doğrudan bağlantılı: 2004'te kaos, 2006'da olasılık sorulmuştu; 2026'da ikisinin arasındaki insanın konumu soruluyor. Yapay zekâ çağında "kesin bilgi" kavramının yeniden tartışılması, sitemizde son haftalarda yapay zekâ ve bilgi üzerine yazdıklarımızla da kesişiyor.

Çağrılı konuşmacılar: İki kuşak, iki damar#

Sempozyumun iki çağrılı konuşmacısı, mantık-matematik ağırlıklı bir toplantı için ilk bakışta beklenmedik: ikisi de felsefe tarihçisi. Bu seçim, "ÂRÂF" temasının tarihsel bir derinlikle ele alınacağını gösteriyor.

Ahmet Arslan (1944, Urfa), Ankara Üniversitesi DTCF Felsefe Bölümü'nde okudu, 1978'de doçent, 1988'de profesör oldu; Ege Üniversitesi Felsefe Bölümü'nün kurucusu ve uzun yıllar başkanı. İslam felsefesi, özellikle Farabi, İbn Sînâ, İbn Rüşd ve Gazali üzerine çalışmaları, Aristoteles'in Metafizik'inin Türkçe çevirisi ve beş ciltlik İlkçağ Felsefe Tarihi ile Türkiye'de felsefe tarihinin hem akademik hem kamusal aktarımının en etkili isimlerinden. Sitemizde son iki haftada felsefenin Türkiye'de popülerleşmesi ve felsefe tarihi okuma kültürü üzerine görüşlerini ele almıştık. İslam felsefesinde kesinlik (yakîn) ile zan arasındaki ayrımın, Gazali'nin şüpheciliğinin ve İbn Rüşd'ün burhan kuramının uzmanı olarak Arslan, "ârâf" temasına bu geleneğin içinden bakabilecek en yetkin isim.

Kaan H. Ökten (1969, Samsun), ilk ve ortaokulu Almanya'da okudu, Avusturya Lisesi'nden sonra İstanbul Üniversitesi'nde felsefe eğitimi aldı ve doktorasını orada verdi; Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Felsefe Bölümü öğretim üyesi. Heidegger'in Varlık ve Zaman'ının Türkçe çevirmeni olarak Türkçedeki Heidegger literatürünün kurucu isimlerinden; bu ay Schleiermacher'in Hermeneutik Dersleri'nin ilk Türkçe çevirisiyle Yeni Kitaplar sayfamızda yer aldı. Ökten'in Heidegger üzerinden getireceği perspektif, kesinliğin Descartes'tan bu yana modern felsefenin kurucu ideali olduğu ve Heidegger'in bu ideali "hesaplayan düşünme" olarak sorguladığı tezi, matematikçilerin ve mantıkçıların önünde tartışılacak.

Program, yer ve katılım#

Sempozyum, Selçuk Belediyesi'nin tarihî tren istasyonu çevresinde kurduğu Efes Kent Belleği'nde yapılıyor; üç gün boyunca bildiri oturumları, çağrılı konuşmalar ve üçüncü günün sonunda değerlendirme-kapanış oturumu var. Bütün oturumlar halka açık; dinleyici olarak katılmak isteyenlerin sempozyum sitesindeki kayıt formunu doldurması yeterli. Kapanışın ardından katılımcılar için Efes Antik Kenti ve Meryem Ana Evi gezisi düzenleniyor. Ayrıntılı program PDF olarak sitede yayımlandı.

Neden önemli?#

Türkiye'de felsefe kongreleri genellikle ya tek bir kurumun yıllık toplantısı ya da bir kavramın etrafında bir kez yapılan sempozyumlardır; disiplinler arası ve süreklilik iddiası taşıyan diziler azdır. Mantık, Matematik ve Felsefe Sempozyumu, ilk on yılında bu boşluğu doldurmuştu; yeniden başlaması, hem Erdal İnönü'nün bilim ile felsefeyi aynı masada tutma idealinin sürdüğünü hem de bir özel üniversitenin, mali baskıların üniversiteleri en çok "yararsız" alanlardan çekilmeye zorladığı bir dönemde, mantık ve felsefeye yatırım yapmayı seçtiğini gösteriyor. Sitemizde geçen hafta Britanya'da kapanan felsefe bölümlerini yazmıştık; Selçuk'taki üç gün, aynı küresel iklimde ters yönde atılmış bir adım.

Pratik bilgi: 1-3 Ekim 2026, Selçuk Efes Kent Belleği, Selçuk/İzmir. Kayıt ve program: mmf2026.iku.edu.tr. Etkinlik kaydı.