Assos'ta başlayan gelenek Selçuk'ta sürüyor: Mantık, Matematik ve Felsefe XI

Türkiye'de akademik gelenekler kolay kurulmaz, kolay kaybolur.

Mantık, Matematik ve Felsefe Ulusal Sempozyumu, bu cümlenin hem doğrulanması hem de çürütülmesi.

Dizi 2003'te Assos'ta başladı. Bir dönem Türkiye'de mantık, matematik felsefesi ve bilim felsefesi çalışanların düzenli buluşma yeriydi. Sonra uzun bir sessizlik.

Şimdi, İstanbul Kültür Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi'nin öncülüğünde yeniden açılıyor.

XI. Ulusal Sempozyum, 1-3 Ekim 2026 tarihlerinde Selçuk, İzmir'de yapılacak. Düzenleme, Selçuk Belediyesi ve Türk Matematik Derneği işbirliğiyle yürütülüyor.

Tema: ÂRÂF#

Sempozyumun başlığı dikkat çekici:

"ÂRÂF: Belirsiz Kesinlikler, Kesin Belirsizlikler Arasında İnsan ve Bilgi"

Âraf, klasik anlamıyla iki âlem arasındaki ara bölgedir — ne tam burası, ne tam orası.

Mantık ve matematik felsefesi için bundan iyi bir metafor bulmak zor.

Çünkü yirminci yüzyıl, kesinlik arayışının kendi sınırlarına çarptığı yüzyıldı.

Gödel (1931): Yeterince güçlü ve tutarlı hiçbir biçimsel sistem, kendi tutarlılığını kendi içinde kanıtlayamaz; her böyle sistemde, doğru olduğu halde sistem içinde kanıtlanamayan önermeler bulunur.

Tarski: Bir dilin doğruluk yüklemi, o dilin kendi içinde tanımlanamaz.

Turing (1936): Bir programın duracağını genel olarak belirleyecek bir yöntem yoktur.

Bunların hiçbiri "matematik güvenilmezdir" demez. Hepsi daha incelikli bir şey söyler: Kesinlik gerçektir, ama sınırlıdır. Ve sınırın nerede olduğu, kesin olarak bilinebilir.

Bu, âraf'ın tam tarifi.

Neden Selçuk?#

Sempozyumun Selçuk'ta yapılması bir turizm tercihi gibi görünebilir. Değildir.

Selçuk, antik Efes'in bulunduğu yerdir. Ve Efes'ten yaklaşık elli kilometre kuzeyde Kolophon, güneyde ise İyonya'nın felsefe kuşağı uzanır.

Daha doğrudan bir bağ da var: Herakleitos Efesliydi.

Ve Herakleitos'un bütün fragmanları, tam olarak sempozyumun temasını konuşur: Bir şey aynı anda hem kendisi hem karşıtı olabilir mi? Değişen bir dünyada bilgi mümkün müdür? Aynı nehre iki kez girilebilir mi?

Assos'ta başlayıp Selçuk'ta devam eden bir dizinin, Türkiye'nin antik felsefe coğrafyasını izlemesi anlamlı. Sitemizde bu hafta duyurduğumuz Assos'ta Felsefe etkinliği de aynı haritanın parçası.

Aristoteles'in Assos'ta üç yıl kalıp biyoloji araştırmaları yaptığı hatırlanırsa, tablo tamamlanıyor.

Neden önemli?#

Türkiye'de felsefe bölümlerinin ağırlığı felsefe tarihi, siyaset felsefesi ve kıta felsefesindedir. Mantık ve matematik felsefesi görece dar bir alan.

Oysa bu alan, felsefenin diğer alanlarıyla en fazla kesişen alanlardan biri:

Yapay zekâ tartışması, hesaplanabilirlik kuramı olmadan konuşulamaz. Zihin felsefesi, temsil ve hesaplama kavramları olmadan yürümez. Dil felsefesi, biçimsel anlambilim olmadan eksiktir. Bilim felsefesi, olasılık ve tümevarım olmadan yapılamaz.

Sitemizde bu hafta ele aldığımız Reichenbach Kongresi (5-6 Kasım, İstanbul Üniversitesi) ile bu sempozyum, aynı sonbaharda aynı damarı besliyor. İkisi birlikte, Türkiye'de bilim ve mantık felsefesinin yeniden görünürlük kazandığı bir dönemi işaret ediyor olabilir.

Sonbahar takvimi#

2026 sonbaharı Türkiye'de felsefe açısından yoğun geçecek:

1-3 Ekim · Selçuk — Mantık, Matematik ve Felsefe XI. Ulusal Sempozyumu

26-27 Ekim · İstanbul Üniversitesi — 1. Ulusal İslam Felsefesi Sempozyumu: "İskenderiye'den Bağdat'a"

5-6 Kasım · İstanbul Üniversitesi — Reichenbach in İstanbul: bilim felsefesi, nedensellik, olasılık, uzay-zaman

Dünyada ise ekim-kasım dolu:

9-10 Ekim · Ohio State — Fizik Felsefesi Konferansı: kuantum kuramı yorumlarının metafizik varsayımları

13-15 Ekim · Radboud, Hollanda — COMET 2026: çağdaş kıta felsefesinde metafizik

16-18 Ekim · Northwestern — Amerika Hegel Derneği: "Hegel and Time"

23-24 Ekim · çevrim içi — Kuzey Amerika Sartre Derneği: dijital varoluşçuluk

13-14 Kasım · Oxford — 30. Oxford Lisansüstü Felsefe Konferansı: Chalmers, Chadha, Simpson, Moore

20-21 Kasım · Duke — Hayvan Refahı Felsefesi

---

Ayrıntılı bilgi ve bildiri başvurusu için: mmf2026.iku.edu.tr · Program ayrıntıları değişebilir; kesin bilgi için düzenleyici kurumla iletişime geçilmesi önerilir.