Sartre Derneği 31. toplantısı: yapay zekâ, sanal dünyalar ve dijital varoluşçuluk

Kuzey Amerika Sartre Derneği'nin (North American Sartre Society) 31. Yıllık Toplantısı, 23-24 Ekim 2026 tarihlerinde çevrim içi olarak yapılacak.

Toplantının teması: "A.I., Virtual Worlds, and Digital Existentialism" — Yapay Zekâ, Sanal Dünyalar ve Dijital Varoluşçuluk.

Toplantı Zoom üzerinden gerçekleştirilecek. Dernek başkanlığını Dane Sawyer yürütüyor (La Verne Üniversitesi; dsawyer@laverne.edu).

Tema neden bu?#

İlk bakışta tuhaf bir eşleşme gibi görünebilir. Sartre 1980'de öldü; internet yoktu, yapay zekâ bir laboratuvar hevesiydi.

Ama varoluşçuluğun kavram takımına bakıldığında, dijital ortamı çözümlemek için hazırlanmış gibi durduğu görülüyor.

Kötü niyet (mauvaise foi). Sartre'ın en bilinen kavramı: İnsanın kendi özgürlüğünden kaçmak için kendini bir şey olarak — bir rol, bir kimlik, bir kader olarak — tanımlaması. Garson olduğunu oynayan garson örneği meşhurdur.

Şimdi bunu bir platform profiline uygulayın. Kullanıcı adı, biyografi, seçilmiş fotoğraflar, tutarlı bir "içerik kimliği". Sartre'ın sorduğu soru burada birebir çalışır: Bu bir kendini ifade etme mi, yoksa kendini bir şeye sabitleyerek özgürlükten kaçış mı?

Bakış (le regard). Varlık ve Hiçlik'in en güçlü bölümlerinden biri: Başkası beni gördüğünde, ben kendim için özne olmaktan çıkıp onun için nesne olurum. Anahtar deliğinden bakarken yakalanan adam örneği.

Dijital ortamda bakış süreklidir ve karşılıklı değildir. Görülüyorum ama göremiyorum; ölçülüyorum ama ölçeni bilmiyorum. Sartre'ın utanç fenomenolojisi, gözetim tartışmasına doğrudan uygulanabilir bir çerçeve sunuyor.

Durum (situation). Sartre'ın özgürlüğü soyut değildir; her zaman bir durum içindedir. Dil, beden, tarih, sınıf — bunlar özgürlüğü ortadan kaldırmaz ama onun koşullarını belirler.

Algoritmik öneri sistemleri bu anlamda yeni bir "durum" katmanıdır. Seçim yapıyorum; ama seçeneklerin listesini ben yapmıyorum.

Başkasının özgürlüğü. Sartre'ın etik yönü: Kendi özgürlüğümü istemek, başkasının özgürlüğünü de istemeyi gerektirir.

Bir yapay zekâ ajanına özgürlük atfedilebilir mi? Sartre'ın cevabı büyük olasılıkla hayır olurdu — çünkü onun için özgürlük, bilincin kendisiyle çakışmamasından, kendi kendine mesafe alabilmesinden doğar. Ama sorunun bu çerçevede sorulması bile ilginç sonuçlar veriyor.

Marx bağlantısı#

Toplantının teması, sitemizde bugün ayrıca ele aldığımız Karl Marx dosyası ile doğrudan bağlantılı.

Sartre'ın geç dönem eseri Diyalektik Aklın Eleştirisi, varoluşçuluk ile Marksizm arasında bir köprü kurma girişimiydi. Sartre, Marksizmi "çağımızın aşılamaz felsefesi" olarak nitelemiş, ancak onun içinde bireysel praksisin kaybolduğunu düşünmüştü.

Yabancılaşma kavramı bu iki geleneğin buluşma noktasıdır. Ve dijital emek tartışması — sitemizde bugün ele aldığımız emek süreci kuramı çalışması — tam olarak bu buluşmanın 2026'daki adresi.

Türkiye'den katılım#

Toplantının çevrim içi olması, coğrafi engeli kaldırıyor. Türkiye'den araştırmacılar için ulaşım ve konaklama maliyeti olmadan uluslararası bir toplantıya katılma imkânı doğuyor.

Türkiye'de Sartre okuma geleneği güçlüdür — 1960'lardan itibaren Bulantı, Varlık ve Hiçlik ve Varoluşçuluk Bir Hümanizmdir Türkçeye çevrildi ve edebiyat çevrelerinde geniş yankı buldu. Ancak bu ilgi çoğunlukla edebi ve popüler düzeyde kaldı; Sartre'ın fenomenolojik teknik aygıtı üzerine akademik çalışma görece az.

Bu tür bir toplantı, o boşluğu kapatmak için bir fırsat.

Kayıt ve iletişim#

Toplantı programı ve katılım bilgileri dernek sitesi üzerinden duyuruluyor. İletişim: dsawyer@laverne.edu

Sitemizin Konferanslar bölümünde yer alan diğer 2026 sonbahar etkinlikleriyle birlikte takip edilebilir.

---

Bu haber, sitemizin konferans takvimi kapsamında hazırlanmıştır. Program ayrıntıları değişebilir; kesin bilgi için düzenleyici kurumla iletişime geçilmesi önerilir.