.jpg?width=500 "Kant")
Ahtapot, arı, karga: bilinç tartışması insanın dışına çıktı
2024'te New York'ta imzalanan bildiri, kuşlarda ve memelilerde bilincin güçlü bilimsel desteği olduğunu; balıklarda, sürüngenlerde, kafadanbacaklılarda ve böceklerde ise 'gerçekçi bir ihtimal' bulunduğunu ilan etti. Kasımda Duke'ta toplanacak konferans, sıradaki soruyu soruyor: Refah nedir ve nasıl ölçülür?
Dış Haberler Servisi
Yurt dışı felsefe gündemini izler.
%2C%20Parque%20natural%20de%20la%20Arr%C3%A1bida%2C%20Portugal%2C%202020-07-21%2C%20DD%2046.jpg?width=1600)
Bilinç tartışmasının bu haftaki bütün cepheleri aynı sınıra bakıyordu: makine ile insan arasındaki sınır.
Ama tartışmanın öteki sınırı çok daha eski ve çok daha somut: insan ile hayvan arasındaki sınır.
Ve orada, 2024'te sessizce önemli bir şey oldu.
Bildiri
19 Nisan 2024'te New York'ta, kırk bilim insanı ve felsefecinin imzasıyla bir metin yayımlandı: New York Hayvan Bilinci Bildirisi. İmzacı sayısı sonradan seksenin üzerine çıktı.
Metin kısa ve dikkatle kurulmuş. İki şey söylüyor:
Birincisi: Diğer memelilere ve kuşlara bilinçli deneyim atfetmek için güçlü bilimsel destek var.
İkincisi: Ampirik kanıtlar, bütün omurgalılarda — sürüngenler, iki yaşamlılar ve balıklar dahil — ve birçok omurgasızda — en azından kafadanbacaklı yumuşakçalar, on ayaklı kabuklular ve böcekler — bilinçli deneyimin gerçekçi bir ihtimal olduğunu gösteriyor.
Neden bu kadar dikkatli bir dil?
Bildirinin gücü, iddia ettiğinden çok iddia etmediğinde.
"Böcekler bilinçlidir" demiyor. "Gerçekçi bir ihtimal var" diyor.
Bu, bilimsel temkinlilik değil yalnızca; etik bir hamle. Çünkü ahlaki karar için kesinlik gerekmez. Bir varlığın acı çekebilme ihtimali yeterince ciddiyse, o ihtimali hesaba katmamak savunulabilir bir tutum değildir.
Bu, ceza hukukundaki "makul şüphe" mantığının tersine çevrilmiş hâli: Orada kesinlik olmadan mahkûm edilmez; burada kesinlik olmadan kayıtsız kalınmaz.
İmza listesi neyi gösteriyor?
İlk kırk imzacı arasında insan bilinci uzmanları — Christof Koch, Anil Seth, David Chalmers — kuş uzmanları — Nicola Clayton, Irene Pepperberg — balık uzmanları — Culum Brown, Becca Franks — ahtapot uzmanları — Jennifer Mather, Robyn Crook, — ve böcek uzmanları — Lars Chittka, Andrew Barron, Martin Giurfa — bulunuyor.
İlgili Haberler
Yapay zekâ ekonomiyi büyütürken dünya daha mı eşitsiz hâle geliyor?
IMF'nin 13 Ekim'de açıkladığı Dünya Ekonomik Görünümü, yapay zekâ yatırımlarının 2026 büyümesini yüzde 3,1'e taşıdığını söylüyor; ama petrol 100 doların üstünde, borçlar artıyor ve 'daha fazla ülke geride kalıyor'. Aristoteles, Rawls ve Sen'le sorulan soru: Bir ekonomi büyürken toplumun bir bölümü geride kalıyorsa, gerçekten ilerlemiş sayılır mıyız?
Ekolojik Krizi Biliyoruz, Peki Neden Hâlâ Değişmiyoruz?
13-15 Ekim'de Paris 1 Panthéon-Sorbonne'da toplanan 'Penser au bord du monde' (Dünyanın Kıyısında Düşünmek) kolokyumu, Fransızca çevre felsefesinin ilk kapsamlı envanterini çıkarıyor. Çağrı metnindeki paradoks açık: Yeryüzünün durumu kötüleşiyor, bilimsel bilgi artıyor, ama doğayı sömüren iktidar yapıları güçleniyor. Bilgi ile eylem arasındaki uçurumu felsefe nasıl düşünür?
