Felsefe Tarihinde Bugün: 11 Ekim — Zwingli'nin ölümü ve II. Vatikan Konsili'nin açılışı

11 Ekim, Hristiyan düşüncesinin iki büyük dönüm noktasını aynı güne yerleştirir: Biri bir savaş alanında, öteki bir bazilikada.

1531: Zwingli Kappel'de#

Huldrych Zwingli 11 Ekim 1531'de, Zürih ile Katolik kantonlar arasındaki İkinci Kappel Savaşı'nda, ordunun yanında vaiz olarak bulunduğu sırada öldürüldü; 47 yaşındaydı. Luther'den bağımsız olarak, 1519'dan itibaren Zürih'te başlattığı reform, Protestanlığın Reformed (Kalvinist) kolunun kaynağıdır. Felsefe tarihi açısından ayırt edici yanı, Luther'den farklı olarak bir hümanist olmasıdır: Viyana ve Basel'de yetişti, Erasmus'un öğrencisi ve hayranıydı, Yunanca ve İbranice öğrendi, kilise babalarını ve antik filozofları okudu. Kutsal Kitap'ı akılla okumanın, "doğal ışığın" ve dilin yorumunun önemini savundu; Luther'le 1529 Marburg tartışmasında ayrıldığı nokta tam da yorum felsefesiydi: "Bu benim bedenimdir" cümlesindeki "dir" kelimesi, Zwingli'ye göre "anlamına gelir" demekti; Luther için harfiydi. Mecaz ile gerçeklik, işaret ile şey arasındaki bu tartışma, sonraki yüzyılların hermeneutik sorularını önceden içerir. Zwingli'nin ilahi takdir üzerine yazdığı De providentia (1530), Stoacı ve Platoncu bir Tanrı anlayışına yaklaşır; erdemli paganların kurtuluşunu kabul etmesi, Luther'i öfkelendirmişti. Ölümünün ardından reformu Heinrich Bullinger, sonra Cenevre'de Calvin sürdürdü.

1962: II. Vatikan Konsili açılıyor#

Tam 431 yıl sonra, 11 Ekim 1962'de Papa XXIII. Ioannes Roma'da II. Vatikan Konsili'ni açtı; 2.500'ü aşkın piskopos Aziz Petrus Bazilikası'na toplanmıştı. Konsil 1965'e kadar sürdü ve Katolik Kilisesi'nin modern dünyayla ilişkisini yeniden kurdu: Ayinin yerel dillerde yapılması, din özgürlüğünün tanınması (Dignitatis humanae), öteki dinlerle diyalog (Nostra aetate), kilisenin "çağdaş dünyadaki" yeri (Gaudium et spes). Açılış konuşmasında Papa, kilisenin "felaket tellallarına" karşı "tıbbın şefkatini mahkûmiyetin sertliğine" tercih edeceğini söyledi.

Felsefe açısından konsil, Thomasçı felsefenin tekelinin sona erdiği andır. XIII. Leo'nun 1879'daki Aeterni Patris genelgesinden beri Katolik düşüncesi Aquinas'a bağlıydı; konsil metinlerinde Jacques Maritain'in kişi felsefesi ve "bütüncül hümanizm"i, Karl Rahner'in aşkın Thomizmi, Yves Congar ve Henri de Lubac'ın "kaynaklara dönüş"ü (ressourcement), fenomenolojiyle yetişmiş Karol Wojtyła'nın kişiselciliği iz bıraktı. Maritain konsilin kapanışında, Papa VI. Paulus tarafından "düşünürlere mesaj"ın muhatabı olarak çağrıldı. Konsil sonrası tartışma, kilisenin modernliğe açılmasının bir "çöküş" mü yoksa bir "yenilenme" mi olduğu etrafında bugün de sürüyor; Charles Taylor'ın Seküler Çağ'ı bu tartışmanın felsefi arka planını anlatır.

İki tarih aynı soruyu sorar: İnanç akılla, kutsal metin yorumla, kurum çağıyla nasıl konuşur? Zwingli bu soruya bir savaş alanında, konsil bir bazilikada cevap aradı; ikisi de kilise tarihinin, aynı zamanda yorum felsefesinin tarihinin birer bölümü.