Felsefe Tarihinde Bugün — 7 Ağustos: Tagore'un ölümü, Goodman'ın doğumu

7 Ağustos, felsefe takviminde birbirinden çok uzak iki adı yan yana getiriyor.

Rabindranath Tagore (1861 – 7 Ağustos 1941)#

Bengalli şair, besteci ve düşünür Tagore, 1913'te Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanan ilk Avrupalı olmayan yazardı. Ama yalnızca bir şair değildi: eğitim, milliyetçilik ve insanın doğayla ilişkisi üzerine yazdıkları onu yirminci yüzyılın düşünce tartışmalarına da soktu.

Tagore'un milliyetçilik eleştirisi bugün de anılır. Ona göre ulus-devlet, insanı bir "makinenin parçası" hâline getiren örgütlenme biçimidir; oysa kültürler arası alışverişin kendisi bir değerdir. Bu görüş, bağımsızlık mücadelesinin en ateşli döneminde yazıldığı için Hindistan'da sert tartışmalara yol açtı; Gandhi ile aralarındaki nazik anlaşmazlık da bu eksende gelişti.

Kurduğu Visva-Bharati okulu, sınıf duvarları yerine açık havada, doğayla temas içinde öğrenmeyi esas alan bir eğitim anlayışının denemesiydi.

Nelson Goodman (7 Ağustos 1906 – 1998)#

Amerikalı filozof Nelson Goodman, analitik felsefede iki ayrı alanı birden dönüştürdü.

Tümevarımın yeni bilmecesi. Fact, Fiction, and Forecast (1954) kitabında ünlü "grue" örneğini kurdu. Şöyle bir yüklem düşünün: Bir nesne, belirli bir tarihten önce incelenip yeşil bulunmuşsa ya da o tarihten sonra incelenip mavi bulunmuşsa "grue"dur. Şimdiye kadar gördüğümüz bütün zümrütler hem "yeşil" hem "grue" yüklemini doğrular. Peki gelecekteki zümrütlerin yeşil olacağını neden düşünüyoruz da grue olacağını düşünmüyoruz?

Goodman'ın gösterdiği şey şuydu: Tümevarım, yalnızca gözlem sayısıyla temellendirilemez. Hangi yüklemlerin genellemeye elverişli olduğu sorusu, mantığın değil dilin ve alışkanlığın alanına aittir.

Sanatın dilleri. Languages of Art (1968) ise sanat yapıtını bir gösterge sistemi olarak ele alır. Goodman'a göre resim "benzerlik" yoluyla temsil etmez; temsil, tıpkı dil gibi, kurulmuş bir göndergesel ilişkidir. Kitabın sorduğu asıl soru da şudur: "Sanat nedir?" değil, "Ne zaman sanattır?"