Yuk Hui'den 'Kant Machine': yapay zekâ çağında Kant'ı yeniden okumak

Erasmus Rotterdam Üniversitesi'nde felsefe profesörü ve "İnsanlık Durumları" kürsüsünün sahibi Yuk Hui'nin yeni kitabı Kant Machine, Bloomsbury tarafından yayımlandı.

Kitabın sorusu#

Hui, kitabında üç soruyu birbirine bağlıyor: Neye "akıllı makine" diyebiliriz? Makineler ahlaklı olabilir mi? Ebedi barış için bir algoritma var mıdır?

Üçüncü soru doğrudan Kant'a gönderme yapıyor. Kant, 1795 tarihli Ebedi Barış Üzerine risalesinde devletler arası kalıcı barışın koşullarını maddeler hâlinde sıralamıştı. Hui, bu tür bir kurallar dizisinin bugün algoritma diliyle yazılıp yazılamayacağını soruyor.

Rasyonalizm ile ampirizm arasında#

Kitabın ana tezi şu: Yapay zekâ üzerine bugünkü tartışmalar, felsefe tarihinin çok eski bir gerilimini yankılıyor — akılcılık ile deneycilik arasındaki gerilimi. Bir yanda kurallardan türeyen zekâ anlayışı, diğer yanda veriden öğrenen zekâ anlayışı var.

Hui'ye göre Kant'ın aşkınsal idealizmi bu ikisi arasında durduğu için, yapay zekânın etik ve siyasal sonuçlarını düşünmek üzere bugün de kullanışlı bir çerçeve sunuyor.

Kozmoteknik hattının devamı#

Kant Machine, Hui'nin daha önceki çalışmalarının doğal devamı sayılabilir. Çin'de Teknoloji Sorunu (2016) ve Sanat ve Kozmoteknik (2021) kitaplarında geliştirdiği kozmoteknik kavramı, teknolojinin evrensel ve tek bir şey olmadığını; her kültürün kendi kozmolojisiyle birlikte kendi teknik biçimini ürettiğini savunuyordu.

Bu bakış, yapay zekâ tartışmasına da bir itiraz taşıyor: Tek bir "yapay zekâ geleceği" değil, birden çok teknolojik yol mümkündür.