Rorty'nin din üzerine yazıları eylülde kitaplaşıyor

Columbia University Press, Richard Rorty'nin felsefe ile din arasındaki ortak zemini araştıran metinlerini eylül ayında yayımlıyor: Finding Common Ground Between Philosophy and Religion.

Kitabın girişini İtalyan filozof Gianni Vattimo, önsözünü Jeffrey Robbins yazdı. 352 sayfa.

Beklenmedik bir eşleşme mi?#

Rorty (1931-2007), yirminci yüzyılın en tanınmış seküler filozoflarından biriydi. Kendisini ateist olarak tanımlıyor, felsefenin hakikate ayna tutma iddiasını reddediyordu. Felsefe ve Doğanın Aynası (1979) bu reddin klasik metnidir.

Böyle bir düşünürün din üzerine yazdıklarının kitaplaşması ilk bakışta şaşırtıcı görünebilir. Ama Rorty'nin din tartışmasına yaklaşımı, tam da onun genel yönteminden çıkar.

"Konuşma sürsün" yeter mi?#

Rorty'nin temel hamlesi, felsefi tartışmayı "kim haklı?" sorusundan "bu söz dağarcığı bize ne yapmamızı sağlıyor?" sorusuna kaydırmaktır.

Din söz konusu olduğunda bu hamlenin sonucu ilginçtir. Rorty, dinin doğru ya da yanlış olduğunu kanıtlamaya çalışmaz; bu tartışmayı çözümsüz sayar. Onun ölçütü başkadır: Bir söz dağarcığı, insanların birbirine karşı daha az zalim olmasına yarıyor mu?

Bu ölçütle Rorty, dinin kamusal alandaki rolüne ilişkin ayrım yapar. Dini, siyasal tartışmayı sonlandıran bir otorite olarak kullanmak sorunludur; çünkü tartışmayı kapatır. Ama dayanışma kaynağı olarak dinin dışlanması için de bir gerekçe yoktur.

Vattimo bağlantısı#

Kitabın girişini Vattimo'nun yazması rastlantı değil. İtalyan filozof, "zayıf düşünce" (pensiero debole) kavramıyla metafiziğin güçlü hakikat iddialarının çözülüşünü savunmuş; sonrasında bu çözülüşü Hıristiyanlığın kendi tarihiyle ilişkilendirmişti.

Vattimo ile Rorty birkaç kez birlikte çalıştı; ikisinin The Future of Religion (2005) adlı ortak kitabı bu diyaloğun ürünüdür. Yeni cilt, o hattın devamı olarak okunabilir.

Türkçede Rorty#

Felsefe ve Doğanın Aynası, Olumsallık, İroni ve Dayanışma ve Felsefenin Kültürel Politikası Türkçeye çevrilmiş kitapları arasında.