Dundee'de felsefe kurtarıldı — kısmen ve şimdilik

Son yılların akademik haberlerinde bir kalıp oluşmuştu: Üniversite tasarruf açıklar, felsefe bölümü listeye girer, kampanya başlar, bölüm kapanır.

Bu yaz Dundee'de kalıp bozuldu.

Dundee Üniversitesi yönetimi, maliyet azaltma programı kapsamında öğrencilere felsefe ana dalı seçeneği sunmayı bırakmayı planlamıştı. Ağustos sonunda gelen haber, kararın geri alındığını gösteriyor: Program sürecek — ama küçültülmüş hâliyle.

Duyuruyu aktaran bölüm mensuplarının cümlesi, olayın niteliğini de veriyor: "Uluslararası erişimi geniş, küçük bir program, beşerî bilimlerdeki kapanma eğilimini tersine çevirdi."

Başlıktaki iki kayıt önemli: kısmen ve şimdilik.

Neden bu vaka önemli?#

Sitemizde daha önce İngiltere'de felsefe bölümlerinin kapanması üzerine yazmıştık. Dundee ve Hertfordshire aynı dönemde gündeme gelmişti.

Bu tür kararlar tek tek üniversitelerin bütçe sorunlarından çıkıyor gibi görünür. Ama toplandıklarında bir eğilim oluşturuyorlar ve o eğilimin mantığı şu: Bir bölüm, mezununun ilk maaşıyla ölçülüyor.

Bu ölçütle felsefe her zaman kaybeder. Çünkü felsefe eğitiminin getirisi ne hızlıdır ne de tek bir mesleğe bağlıdır.

Dundee vakasının öğreticiliği, kampanyanın bu ölçütü kabul etmek yerine başka bir zemine geçmesinde.

Kamuoyu ne düşünüyor?#

Tartışmayı besleyen bir başka veri, ağustos sonunda yayımlandı.

"Tipik bir üniversitenin şu alanlarda bölüm bulundurması ne kadar önemli?" sorusuyla yapılan bir kamuoyu araştırması, felsefenin halkın gözündeki yerini ölçtü. Daily Nous'ta yayımlanan tartışma kırktan fazla yorum aldı.

Sonuçların ayrıntısı bir yana, tartışmanın kendisi bir şeyi açığa çıkardı: Üniversite yöneticileri "kamuoyu istemiyor" gerekçesini sık kullanıyor; ama bu gerekçenin ampirik dayanağı sanıldığı kadar sağlam değil.

Kapatma kararları çoğu zaman kamuoyu talebinden değil, iç muhasebeden çıkıyor. Fark önemli, çünkü ikincisi tartışılabilir bir karardır.

"Uluslararası erişim" argümanı#

Dundee kampanyasının kullandığı argümanlardan biri özellikle dikkat çekici: Program küçük olabilir, ama erişimi ulusal değil.

Bu, bölüm savunmasının alışıldık dilinden farklı. Genellikle "felsefe eleştirel düşünme kazandırır" ya da "işverenler felsefe mezunlarını arıyor" denir. İkisi de doğru olabilir; ama ikisi de savunmayı, saldıranın diline hapseder.

Dundee'de öne çıkan argüman şuydu: Bir üniversiteyi üniversite yapan şey, dünya çapındaki bir araştırma ağının parçası olmaktır. Bir bölümü kapatmak, o ağdan çıkmak demektir — ve o ağa geri dönmenin maliyeti, kapatmanın tasarrufundan yüksektir.

Bu, muhasebe diliyle konuşulan bir argüman. İşe yaraması da tesadüf değil.

Küçültülmüş program ne demek?#

"Kısmen kurtarıldı" ifadesi ciddiye alınmalı.

Bir felsefe programının sürdürülebilmesi için asgari bir kadro gerekir: Felsefe tarihi, mantık, etik, epistemoloji ve metafizik alanlarında en azından birer uzman. Bu eşiğin altına inildiğinde program biçimsel olarak var olur ama müfredat daralır, seçmeli dersler azalır, lisansüstü çalışma imkânsızlaşır.

Küçültme, çoğu zaman ertelenmiş bir kapanmadır.

Bu yüzden Dundee'deki sonuç bir zafer olarak sunulurken temkinli bir dil kullanılıyor: şimdilik.

Türkiye için not#

Türkiye'de felsefe bölümlerinin durumu farklı bir denklemde. Kapatma değil, doluluk ve istihdam sorunu öne çıkıyor.

Ama Dundee tartışmasının çıkardığı asıl soru burada da geçerli: Bir üniversite, bir bölümü hangi ölçütle savunur?

Sitemizde bu ay ele aldığımız Türkiye'nin felsefe dergileri haritası ve dijital arşiv dosyası, aynı sorunun başka bir yüzünü gösteriyordu: Bir bölüm, ürettiği bilginin dolaşıma girmesiyle var olur.

Görünmeyen bölüm, savunulamayan bölümdür.