Makine felsefe yazabilir mi? İlk yarışma başladı, jüride Chalmers var

Yapay zekâ matematikte ve kod yazmada artık olağanüstü iyi. Peki felsefede?

Singapur Ulusal Üniversitesi'nden iki felsefeci — Elliott Thornley ve Zachary Goodsell — bu soruyu deneysel olarak yanıtlamaya karar verdi.

1 Eylül'de duyurdukları Yapay Zekâ Felsefe Yarışması, türünün ilki: Katılımcılar herhangi bir felsefi konuda, ağırlıklı olarak yapay zekâ tarafından üretilmiş en fazla üç özgün makale gönderiyor. İnsan yönlendirmesine bir ölçüde izin var; ama her makaleyle birlikte, metnin nasıl üretildiğini açıklayan bir yöntem raporu da isteniyor.

Son başvuru tarihi 31 Ekim 2026. Sonuçlar ocak ayı sonunda açıklanacak.

Jüri listesi tartışmanın ciddiyetini gösteriyor#

Yarışmanın hafife alınamayacak yanı, jürisi.

Değerlendirme kurulunda David Chalmers, John Hawthorne, Herman Cappelen, Cian Dorr, Branden Fitelson, Kenny Easwaran, Matthew Mandelkern, Rachel Sterken, Daniel Greco, Jake Nebel ve Christian Tarsney yer alıyor. Liste genişleyecek.

Bu isimler zihin felsefesi, metafizik, dil felsefesi ve karar kuramının bugünkü ana akımını temsil ediyor. Yani yarışma, marjinal bir merak değil; alanın merkezinden yürütülüyor.

Ödüller: birinciye 3.000 dolar, ikinciye 2.000, üçüncüye 1.000. Ayrıca yaratıcı yöntem kategorisinde jürinin takdirine bırakılmış 5.000 dolarlık ayrı bir havuz var. Finansman Forethought Research'ten geliyor.

Yöntem raporu neden önemli?#

Yarışmanın en akıllıca tasarım kararı, ödülün yalnızca metne değil yönteme de verilmesi.

Çünkü bugün "yapay zekâ bir makale yazdı" cümlesi neredeyse anlamsız. Aradaki fark şurada: Tek bir istem mi verildi, yoksa yüzlerce taslak üretilip elenerek mi ilerlendi? Model kendi argümanına itiraz etmesi için mi çalıştırıldı? Kaynaklar denetlendi mi?

Yöntem raporu zorunluluğu, bu farkı görünür kılıyor. Ve dolaylı olarak şunu kabul ediyor: Ortaya çıkan metin, insanın kurduğu sürecin de ürünü.

Duyuruyu yapan editörün itirazı#

Haberi aktaran Daily Nous editörü Justin Weinberg, alışılmadık bir şey yaptı: Duyuruyu yayımlarken kendi karşı görüşünü de yazdı.

Weinberg, araştırma aşamasında yapay zekânın bazı kullanımlarının kabul edilebilir — hatta zamanla tavsiye edilebilir — olabileceğini söylüyor. Ama ağırlıklı olarak yapay zekâ tarafından yazılmış felsefeyi yanlış yönelmiş buluyor.

Yine de haberi paylaşma gerekçesi dikkate değer: Teknolojinin neye muktedir olduğunu bilmenin değerli olduğunu düşünüyor. Haberi vermemenin, istemediği geleceği yavaşlatmayacağını da ekliyor.

Bu, gazetecilik açısından örnek bir tutum: Bir gelişmeyi onaylamadan aktarmak, ama aktarırken kendi konumunu da açıkça beyan etmek.

İki ciddi metodolojik itiraz#

Duyurunun altına gelen ilk yorumlar, yarışmanın kör noktasını hızla buldu.

Birinci itiraz: Bütün jüri üyeleri değerlendirdikleri metinlerin yapay zekâ ürünü olduğunu biliyor. Bu bilgi, yargıyı kaçınılmaz olarak etkiler. Dahası — matematik ve kodun aksine — felsefede "iyi"nin nesnel ve yaygın kabul görmüş ölçütleri yok. Dolayısıyla yarışma, yapay zekâ felsefesinin insan felsefesine göre nerede durduğunu ölçmüyor; yalnızca kendi içinde sıralıyor.

İkinci itiraz: Yarışma sitesi, başvuru sayısı yüksek olursa ön elemede yapay zekâ kullanılabileceğini belirtiyor. Yani yapay zekânın felsefe yeteneğini ölçen bir yarışmada, hangi metinlerin jüriye ulaşacağına yapay zekâ karar verebilir.

İkinci itiraz özellikle güçlü. Bir ölçme aracının, ölçtüğü şeyin kendisi olması, bilim felsefesinde bilinen bir sorundur.

Asıl soru bu değil#

Bu köşede geçtiğimiz günlerde yapay zekânın felsefe sınıfına girişini ve Philosophy & Public Affairs'in yapay zekâ yazarlığı yasağını ele almıştık. Bu yarışma, aynı tartışmanın üçüncü aşaması.

Ve tartışmanın gerçek konusu, makinenin felsefe yapıp yapamayacağı değil.

Gerçek konu şu: Felsefede bir metni iyi yapan nedir?

Eğer yanıt "argümanın geçerliliği ve özgünlüğü" ise, metni kimin yazdığı ilkece önemsizdir — ve makine er ya da geç eşiği geçecektir.

Eğer yanıt, bir metnin birinin gerçekten uğraştığı bir problemin izini taşıması ise, o zaman yazarlık teknik bir ayrıntı değil, metnin anlamının parçasıdır.

Felsefe tarihi ikinci yanıtın izlerini taşıyor. Descartes'ın Meditasyonlar'ı bir argüman dizisi değil, bir düşünme sürecinin kaydıdır. Wittgenstein'ın Felsefi Soruşturmalar'ı sonuçlarını değil, o sonuçlara giden tereddütleri yazar.

Ocak ayında açıklanacak sonuçlar, bu soruya doğrudan yanıt vermeyecek. Ama jürinin hangi metinleri seçtiği — ve hangi gerekçeyle seçtiği — alanın kendi ölçütü hakkında ne düşündüğünü gösterecek.

Bu yüzden yarışmanın asıl ürünü kazanan makaleler değil, jürinin gerekçeleri olacak.

---

Ayrıntılar: Yarışmanın koşulları ve başvuru bilgileri zacharygoodsell.com adresinde.