Texas A&M'de Platon'un Şölen'i: müfredat davası mahkemeye taşındı

Bir felsefe dersinde hangi metnin okutulabileceğine kim karar verir?

Bu soru Amerika Birleşik Devletleri'nde bu ay bir mahkeme salonuna taşındı. Texas A&M Üniversitesi, bir grup öğretim üyesi ve Teksas Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU) tarafından dava edildi.

Davanın konusu#

Davaya konu olan üniversite politikasının sonuçları arasında şunlar sayılıyor:

• Bir profesörün Platon'un Şölen'ini okutmasının engellenmesi
• "Etik ve Kamu Politikası" dersinin iptal edilmesi
• Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları Programı'nın kapatılması

Davacılar, uygulamanın ifade özgürlüğünü ve akademik özgürlüğü ihlal ettiğini savunuyor.

Neden Şölen?#

Şölen, Platon'un en çok okunan diyaloglarından biridir ve iki bin dört yüz yıldır felsefe müfredatının değişmez parçasıdır. Metnin konusu erostur: Sevgi ve arzu nedir, insanı neye yöneltir, güzellikle ilişkisi nasıl kurulur?

Diyalog bir içki sofrasında geçer ve konuşmacılar sırayla aşkı över. Aristophanes'in küre-insan miti, Sokrates'in Diotima'dan aktardığı yükseliş öğretisi ve Alkibiades'in sarhoş girişi metnin en bilinen bölümleridir.

Diyalogdaki ilişkilerin bir bölümü antik Atina'nın erkekler arası ilişki biçimlerine dairdir. Metni müfredattan çıkarmanın gerekçesi olarak gösterilen nokta budur.

Felsefi mesele#

Buradaki tartışma bir metnin içeriğinden daha geniş bir soruna işaret ediyor: Bir üniversitede hangi metnin okutulacağına kim karar verir?

Klasik akademik özgürlük savunusu, bu kararın ders veren uzmanın alanına ait olduğunu söyler. Gerekçe pratikten çok epistemolojiktir: Bir alanın hangi metinlerinin öğretilmesi gerektiğini, o alanı bilenler değerlendirebilir. Dışarıdan gelen içerik denetimi, uzmanlığın kendisini işlevsiz kılar.

Karşı görüş, kamu üniversitelerinin kamu kaynağıyla çalıştığını ve müfredatın da bir tür hesap verebilirlik gerektirdiğini savunur.

Tartışmanın felsefi çekirdeği şu ayrımda yatar: Bir metni okutmak ile o metni onaylamak aynı şey midir?

Felsefe eğitiminin varsayımı bunların ayrı olduğudur. Nietzsche'yi okutan hocanın Nietzsche'ye katılması beklenmez; Machiavelli'yi okutan hocanın Prens'i tavsiye ettiği düşünülmez. Bu ayrım ortadan kalkarsa, felsefe tarihinin büyük bölümü okutulamaz hâle gelir.

Daha geniş tablo#

Bu dava tek başına durmuyor. Sitemizde daha önce İngiltere'de Dundee ve Hertfordshire üniversitelerinin felsefe programlarını kapatma kararlarını aktarmıştık. Oradaki gerekçe bütçeydi; buradaki gerekçe içerik.

İki farklı baskı, aynı sonuca yaklaşıyor: Felsefe bölümlerinin özerk karar alanı daralıyor.

---

Dava süreci devam ediyor. Gelişmeleri izlemeyi sürdüreceğiz.