Philosophy dergisi 100 yaşında: Bernard Williams için özel sayı

İngiltere merkezli Philosophy dergisi yayın hayatının yüzüncü yılını dolduruyor. Dergi, yıldönümünü çeyrek asır önce kendi sayfalarında yayımlanan bir makaleye ayırdığı özel sayıyla işaretliyor: Bernard Williams'ın "Philosophy as a Humanistic Discipline" metni.

Williams'ın sorusu#

Williams'ın makalesi kısa ama iddialıdır. Sorduğu şey şudur: Felsefe bir bilim midir?

Yirminci yüzyılın büyük bölümünde analitik felsefenin örtük modeli bilimdi. Felsefe de tıpkı fizik gibi ilerleyen, sorunları çözen, sonuçları birikimli olarak biriken bir disiplin olarak tasavvur ediliyordu.

Williams bu modele itiraz eder. Ona göre felsefe, bilimden çok tarih ve beşerî bilimler ile aynı ailedendir. Nedeni de şudur: Felsefi kavramlarımız — özgürlük, sorumluluk, adalet, benlik — tarihsel olarak oluşmuştur. Onları anlamak, nasıl oluştuklarını anlamayı gerektirir.

Bilimde geçmiş, çoğu zaman aşılmış bir aşamadır; kimse bugünkü fiziği anlamak için Aristoteles okumak zorunda değildir. Felsefede ise Platon hâlâ muhataptır.

"Bilimcilik" eleştirisi#

Williams'ın bu tutumu, felsefeyi bilime öykünmeye çağıran yaklaşımlara karşı bir uyarıdır. Ona göre felsefe bilimi taklit ettiğinde iki şey birden kaybeder: hem bilim kadar kesin olamaz, hem de kendi asıl işini — insanın kendini anlama çabasına katkı yapmayı — bırakmış olur.

Bu tartışma bugün de sürüyor. Deneysel felsefe, doğallaştırılmış epistemoloji ve bilişsel bilimle iç içe çalışan zihin felsefesi bir yanda; kavram tarihine, edebiyata ve fenomenolojiye yaslanan yaklaşımlar diğer yanda.

Yüz yıllık dergi#

Philosophy, 1925'ten beri yayımlanıyor ve İngilizce felsefe dergilerinin en eskilerinden biri. Uzmanlık dergilerinin çoğaldığı bir dönemde, genel felsefe okuruna seslenmeyi sürdüren az sayıdaki yayından.

Yüzüncü yılını, kendi geçmişindeki bir metne dönerek kutlaması da bu çizgiyle uyumlu görünüyor: Williams'ın söylediği gibi, felsefede geçmiş aşılmaz, yeniden okunur.