Yanmış Herculaneum papirüsleri yapay zekâyla okundu: Philodemus'un kayıp metinleri gün yüzüne çıktı

Yaklaşık iki bin yıldır okunamayan tomarlar açıldı — hem de hiç açılmadan. Gelişmiş X-ışını görüntüleme ve yapay zekâ, Vezüv Yanardağı'nın MS 79'daki patlamasında kömürleşen papirüslerin dijital olarak "sarımının çözülmesini" sağladı.

Vesuvius Challenge#

2023'te başlatılan uluslararası proje, Herculaneum'daki Papirüsler Villası'nda bulunan yüzlerce karbonlaşmış tomarı okuyabilecek yapay zekâ araçları geliştirmeyi hedefliyordu. Kırılganlıkları nedeniyle fiziksel olarak açılmaya çalışılan tomarlar çoğu zaman onarılamaz biçimde zarar görüyordu.

Ne bulundu?#

Deşifre edilen metinler arasında Epikürcü filozof Philodemus'un Kötülükler Üzerine (On Vices) adlı eserinin 1. kitabından yaklaşık 70 sütun ve Tanrılar Üzerine (On Gods) 8. kitabından bölümler yer alıyor. Ayrıca MÖ 200–300 arasına tarihlenen başka bir tomardan yaklaşık 1,5 metrelik metin kurtarıldı; bu, bugüne dek okunabilen en eski Herculaneum el yazması ve ahlak, sanat ve insan doğası üzerine düşünceler içeriyor.

"Dönüm noktası"#

Projenin kurucularından, Kentucky Üniversitesi bilgisayar bilimleri profesörü Brent Seales gelişmeyi bir dönüm noktası olarak niteliyor ve koleksiyondaki her tomarın okunabileceğine inandıklarını söylüyor. Baş papirolog Federica Nicolardi ise sanal açımın alanı dönüştürdüğünü, artık el yazmalarının aynı anda hem korunup hem incelenebildiğini belirtiyor.

Proje, görüntüleme verilerini, yazılımını ve modellerini açık kaynak olarak paylaşıyor; ilk tam tomarı okuyan ekibe 1 milyon dolarlık ödül konmuştu. Hâlâ açılmamış yüzlerce tomar sırasını bekliyor.