Schwitzgebel ve Pober: Bilinç yalnızca karbona özgü olmayabilir

California Üniversitesi Riverside'dan Prof. Eric Schwitzgebel ile Lizbon Üniversitesi'nden Dr. Jeremy Pober'ın Philosophers' Imprint'te yayımlanan çalışması, bilinç tartışmasına uzaydan bir soru sokuyor: çevresine karmaşık tepkiler veren dünya dışı varlıklarla karşılaşsak, onlara bilinç atfetmek makul olur muydu?

"Zemin esnekliği"#

Yazarların yanıtı evet. Bilincin Dünya'daki karbon temelli biyolojiye bağlı olduğu varsayımına karşı çıkarak bilincin zemin esnek (substrate flexible) olduğunu savunuyorlar: yeterli karmaşıklığı destekleyen çok farklı fiziksel biçimlerde — örneğin silikon ya da kükürt bileşiklerine dayalı kimyasal sistemlerde — ortaya çıkabilir.

Kopernik ilkesi, bilince uygulanırsa#

Çalışmanın dayandığı sav, yazarların Bilincin Kopernik İlkesi dediği şey: Dünya'nın evrende ayrıcalıklı bir konumu olmadığını kabul ettiğimiz gibi, karmaşık davranış sergileyen tüm varlıklar arasında yalnızca insanların bilinçli deneyime sahip olduğunu varsaymak da makul değildir. Bilinci insana benzer biyokimyaya sahip organizmalarla sınırlamak, gerekçesiz bir "yerküre-merkezcilik" olur.

Robotlar neden farklı?#

Çalışmanın ilginç ayrımı burada: yazarlara göre bilinçli görünen bir robota karşı tutumumuz, karmaşık davranış sergileyen bir uzaylı varlığa karşı tutumumuzdan farklı olmalı. Bir robotun bilinci taklit etmek amacıyla tasarlandığını biliyorsak, onu gerçekten bilinçli saymakta çekimser kalmak daha makuldür. Uzaylı varlık ise karmaşıklığını taklit niyeti olmadan geliştirmiştir.

Bu ayrım, yapay zekâ sistemlerine bilinç atfetme tartışmasında da doğrudan karşılık buluyor.