Taşköprizâde Ahmed Efendi

Osmanlı âlimi ve düşünürü, ilimler tasnifinin ustası (1495-1561)

Sahn-ı Semân ve Edirne medreseleri (müderris) · Bursa ve İstanbul kadılığı · Osmanlı Devleti · d. 2 Aralık 1495, Bursa — 13 Nisan 1561, İstanbul

Miftâhu's-saâde ile İslam düşüncesindeki ilimler tasnifi geleneğinin en kapsamlı örneklerinden birini veren, eş-Şekâiku'n-nu'mâniyye ile Osmanlı ilim tarihinin temel kaynağını yazan XVI. yüzyıl müderrisi ve kadısı; bilgiyi akıl yürütme ve manevi arınma olmak üzere iki yoldan edinilen bir bütün olarak düşündü.

1 haber

2 Aralık 1495'te Bursa'da doğdu; ailesi Kastamonu'nun Taşköprü ilçesinden geldiği için Taşköprizâde diye anıldı. Babası Muslihuddin Mustafa Efendi'den ve dönemin önde gelen âlimlerinden ders aldı; Dimetoka, İstanbul, Üsküp ve Edirne medreselerinde müderrislik yaptı; 1545'te Bursa, 1551'de İstanbul kadısı oldu. 1554'te gözlerini kaybetti ve eserlerinin bir kısmını bu dönemde yazdırdı. Başyapıtı Miftâhu's-saâde ilimleri yedi ana dalda, üç yüzü aşkın başlık altında tanımları, konuları, amaçları, yöntemleri ve literatürüyle ele alır; eser oğlu Kemâleddin Mehmed tarafından Mevzûâtü'l-ulûm adıyla Türkçeye çevrildi. Osmanlı âlim ve şeyhlerinin hayatlarını anlatan eş-Şekâiku'n-nu'mâniyye ise Osmanlı ilim tarihinin ilk sistematik kaynağıdır. 13 Nisan 1561'de İstanbul'da öldü; Fatih'teki Âşık Paşa Camii haziresine gömüldü.

Künye

Tam adı: İsâmüddin Ebü'l-Hayr Ahmed b. Mustafa Taşköprizâde
Yaşam: 2 Aralık 1495, Bursa — 13 Nisan 1561, İstanbul
Ülke: Osmanlı Devleti
Dönem: 16. yüzyıl · Osmanlı klasik dönemi
Akım: Osmanlı medrese geleneği · İbn Sînâcı felsefe · kelâm · tasavvuf
Kurum: Sahn-ı Semân ve Edirne medreseleri (müderris) · Bursa ve İstanbul kadılığı
Çalışma alanları: İlimler tasnifi, bilgi felsefesi, mantık, kelâm, ahlâk, ilimler tarihi, biyografi
Önemli eserleri: Miftâhu's-saâde ve misbâhu's-siyâde fî mevzûâti'l-ulûm
eş-Şekâiku'n-nu'mâniyye fî ulemâi'd-devleti'l-Osmâniyye
Mevzûâtü'l-ulûm (Kemâleddin Mehmed'in Türkçe çevirisi)
Risâle fî ilmi'l-âdâb
Şerhu Mukaddimeti'l-Cezeriyye
Temel kavramlar: İlimlerin yedi dalı, varlığın dört düzeyi (yazı, söz, zihin, dış dünya), nazar ve tasfiye yolları, ilim ahlâkı, ilimlerin taksimi
Etkilendikleri: İbn Sînâ, Gazzâlî, İbnü'l-Ekfânî, Fahreddin er-Râzî, Seyyid Şerif Cürcânî
Etkiledikleri: Kâtib Çelebi (Keşfü'z-zunûn), Osmanlı ilimler tasnifi literatürü, Osmanlı biyografi geleneği
Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, 'Taşköprizâde Ahmed Efendi'
TDV İslâm Ansiklopedisi, 'Miftâhu's-saâde'

Haberler

Türkiye

Taşköprizâde Ahmed Efendi ve Felsefi Anlamda Bilgi

Bilmek ne demektir? XVI. yüzyıl Osmanlı düşünürü Taşköprizâde'nin Miftâhu's-saâde'si yalnızca bir ilimler ansiklopedisi değil, bilginin nasıl düzenleneceğine, hangi yollarla edinileceğine ve neye hizmet edeceğine dair bir düşünce mimarisi. Yedi ana dal, dört varlık düzeyi, akıl ile arınma arasındaki iki yol, İbn Sînâ'dan Gazzâlî'ye gelenekler; ve bugünün sorusu: Bilgimiz artarken bildiklerimiz arasındaki ilişkiyi kaybediyor muyuz?

Taşköprizâde Ahmed Efendi

Kültür Servisi9 Ekim 2026