Julia Kristeva 85 yaşında: iğrençlikten metinlerarasılığa bir düşünce hattı

Julia Kristeva 24 Haziran 2026'da 85 yaşına girdi. Bulgar Telgraf Ajansı'nın haberine göre psikanalist, dilbilimci, göstergebilimci, edebiyat kuramcısı ve romancı olan Kristeva, mayıs ayında Bulgaristan'ı ziyaret etti.

Paris'e giden yol#

1941'de Bulgaristan'da doğan Kristeva, 1965'te doktora bursuyla Paris'e gitti ve bir daha dönmedi. Roland Barthes'ın öğrencisi oldu, Tel Quel çevresine katıldı ve kısa sürede Fransız kuramının merkezine yerleşti.

Metinlerarasılık#

Kristeva'nın erken dönemdeki en kalıcı katkısı metinlerarasılık kavramı. Mihail Bahtin'in "diyalojizm" fikrinden yola çıkarak, hiçbir metnin yalnız başına durmadığını; her metnin başka metinlerin dönüştürülmüş hâli olduğunu savundu. Kavram bugün edebiyat kuramının standart terimlerinden biri.

Semiyotik ve simgesel#

Şiirsel Dilde Devrim (1974) çalışmasında dili iki katmana ayırdı:

• Simgesel: Dilbilgisi, sözdizimi, toplumsal kural — dilin düzen kısmı.
• Semiyotik: Ritim, tonlama, kopukluk, ses yinelemeleri — anlamdan önce gelen bedensel katman.

Kristeva'ya göre şiir, semiyotiğin simgesel düzeni zorladığı yerdir. Bu ayrım, dil ile beden arasındaki ilişkiyi psikanaliz üzerinden yeniden kurar.

İğrençlik#

1980 tarihli Korkunun Güçleri: İğrençlik Üzerine Bir Deneme, kavramların en çok yankılananını ortaya koydu: abjection (iğrençlik). İğrenç olan, ne özne ne nesnedir; sınırı bozan şeydir — ceset, kusmuk, kan. Kristeva'ya göre benlik, kendini bunları dışarı atarak kurar; ama dışarı atılan şey bir daha tam olarak yok olmaz.

Kavram, edebiyat eleştirisinden korku sinemasına, milliyetçilik çözümlemelerinden beden kuramına kadar geniş bir alanda kullanıldı.

Türkçedeki Kristeva#

Korkunun Güçleri, Kendine Yabancı, Ruhun Yeni Hastalıkları ve Sevginin Tarihleri Türkçeye çevrilmiş kitapları arasında.