Catherine Malabou'ya Leiden'den fahri doktora: 'Koşulsuzun plastisitesi'

Fransız filozof Catherine Malabou, 9 Şubat 2026'da Leiden Üniversitesi'nden doctor honoris causa unvanı aldı. Ertesi gün üniversitenin Felsefe Enstitüsü'nde halka açık bir ders verdi: "On the Plasticity of the Unconditional".

Dersin çıkış noktası#

Malabou konuşmasını Jacques Derrida'nın Koşulsuz Üniversite metninden başlatıp ona karşı geliştirdi. Derrida bu metinde üniversiteyi, hiçbir dış koşula boyun eğmeden her şeyi sorgulayabilme hakkına sahip bir kurum olarak tanımlamıştı: Üniversite, "koşulsuz direniş"in yeriydi.

Malabou'nun sorusu şu: Bugünün üniversitesi — performans ölçütleri, proje fonları, sıralamalar ve piyasa baskısı altındaki üniversite — böyle bir koşulsuzluğu hâlâ taşıyabilir mi? Yoksa koşulsuzluğun kendisi mi biçim değiştirmek zorunda?

Plastisite#

Malabou'nun otuz yıldır işlediği kavram plastisite. Sözcük iki yönlü: Plastik olan hem biçim alır hem biçim verir — ve plastik patlayıcıda olduğu gibi biçimi yok da edebilir.

Malabou kavramı önce Hegel okumasından çıkardı (Hegel'in Geleceği, 1996), sonra sinirbilimle buluşturdu (Beynimizle Ne Yapmalı?, 2004). Beynin plastik olması, yani deneyimle yeniden şekillenmesi, ona göre yalnızca biyolojik bir olgu değil; siyasal bir soru. Çünkü "esneklik" (flexibility) ile "plastisite" aynı şey değildir: Esneklik yalnızca dışarıdan gelen biçime uyum sağlar, plastisite biçim verme gücünü de içerir.

Neoliberal çalışma kültürünün insandan istediği şey esneklik; Malabou'nun savunduğu ise plastisite.

Yıkıcı plastisite#

Malabou'nun üçüncü katmanı yıkıcı plastisite: Bir kaza, travma ya da hastalık sonrasında ortaya çıkan ve eskisiyle sürekliliği olmayan yeni bir kimlik. Ontology of the Accident (2009) bu tabloyu işler — psikanalizin "bastırılan geri döner" şemasına karşı, geri dönmeyen, tamamen kopan bir dönüşüm fikri.

Türkçedeki Malabou#

Beynimizle Ne Yapmalı? ve Kaza Ontolojisi Türkçeye çevrilmiş kitapları arasında.