.jpg?width=500 "Kant")
.jpg?width=500 "Simone de Beauvoir")
.jpg?width=500 "Hannah Arendt")
FELSEFE HABERLERİÇağdaş filozoflar · fikirler · kitaplar
Filozof
Osmanlı bilgin, bibliyografyacı ve coğrafyacı (1609-1657)
Osmanlı İmparatorluğu · d. 1609, İstanbul — 1657, İstanbul
On beş bin kitaplık Keşfü'z-Zünûn ile İslam dünyasının bilgi birikimini sınıflandırdı; Cihannümâ ile Doğu ve Batı coğrafya geleneklerini karşılaştırdı; Mîzânü'l-Hak ile dönemin fikrî kavgalarına ölçü aradı.
Genç bir divan kâtibi olarak Bağdat seferine katıldı ve bürokraside yükseldi. Otuzlu yaşlarında, bir mirasın sağladığı imkânla kendini okumaya verdi; dönemin bütün ilimlerini sistemli biçimde öğrendi.
Yirmi yıl çalıştığı Keşfü'z-Zünûn, yaklaşık on beş bin kitap ve risale, on bine yakın yazar ve üç yüzü aşkın ilim dalını birbirine bağlayan bir bilgi haritasıdır; on sekizinci yüzyıldan itibaren Avrupa'da tercüme edilmiş ve Batılı araştırmacıların temel başvuru kaynaklarından biri olmuştur.
Cihannümâ'yı önce İslam coğrafya kaynaklarıyla yazdı, sonra Mercator ve Ortelius'un atlaslarına ulaşınca eseri yeniden kaleme aldı; 1732'de İbrahim Müteferrika tarafından basılması Osmanlı matbaacılığının ilk büyük ürünlerindendir.
Son eseri Mîzânü'l-Hak, on yedinci yüzyıl İstanbul'unun dinî ve fikrî tartışmalarına bir taraf olarak değil bir ölçü önererek girer; aklî ilimlerin medreselerden çıkarılmasını bir gerileme olarak nitelendirir.
Onu "Osmanlı'nın büyük bibliyografyacısı" diye anmak, bir kütüphaneciye indirgemektir. Kâtip Çelebi'nin asıl sorusu şaşırtıcı ölçüde modern: Bir toplum sahip olduğu bilgiyi nasıl düzenler — ve nasıl kaybetmez? On beş bin kitaplık bir veri tabanını dijital teknoloji olmadan kurdu.
Kâtip Çelebi
