.jpg?width=500 "Kant")
.jpg?width=500 "Simone de Beauvoir")
.jpg?width=500 "Hannah Arendt")
FELSEFE HABERLERİÇağdaş filozoflar · fikirler · kitaplar
Filozof
Şair ve düşünür (1480'ler-1556)
Irak-ı Arap (Osmanlı) · d. 1480'ler, Kerbelâ ya da Hille — 1556, Kerbelâ
Türkçe, Farsça ve Arapça üç divan bıraktı. Leylâ vü Mecnûn'da beşerî aşkı metafizik arayışa dönüştürdü; aşkı bir bilgi biçimi, acıyı insanın kendisiyle karşılaşması olarak düşündü.
Hayatı hakkında bilinenler azdır. Kerbelâ ya da Hille'de, Bayat boyundan bir aileden geldiği kabul edilir; ömrünü Bağdat ve çevresinde geçirdi, Safevî yönetiminden Osmanlı'ya geçişi yaşadı. Kanuni'nin 1534 Bağdat seferinden sonra Osmanlı ileri gelenlerine kasideler sundu; kendisine bağlanan maaşın ödenmemesi üzerine yazdığı Şikâyetnâme, Türk nesrinin klasik metinlerindendir. 1556'da vebadan öldü.
Leylâ vü Mecnûn'u Bağdat'taki Osmanlı yöneticilerinin isteğiyle yazdı. Nizâmî'nin anlatı modelini izlerken metne gazeller, murabbalar ve münacatlar yerleştirerek anlatı ile lirik iç dünyayı iç içe geçirdi. Dibacesinde 'mecaz yolu' ile ilâhî hakikatleri anlatmak istediğini açıkça söyler: Leylâ hakikatin, Mecnûn hakikati arayan ruhun simgesidir.
Şiirinde aşk yalnızca duygu değil bilgi biçimi, acı yalnızca ıstırap değil kendini bilme yoludur. Bu yönüyle Fuzûlî, Türkçenin en büyük şairi olduğu kadar, düşünce tarihinde bir arzu felsefecisi olarak da okunabilir.
Fuzûlî'yi yalnızca "aşk şairi" olarak okumak, onun şiirindeki düşünce makinesini görmemektir. Leylâ vü Mecnûn'da aşk bir bilgi biçimi, acı insanın kendisiyle karşılaşma yolu, şiir ise hakikate yaklaşmanın aracıdır. Mecnûn'un deliliği bir epistemoloji olabilir mi? Platon'un Şölen'inden Foucault'ya, on altıncı yüzyılın Bağdat'ından bugünün arzu ekonomisine bir okuma.
Platon, Fuzûlî
